ONDERDUIKEN MET ILLEGALEN - 18 MEI 2012

^{Sprekers in deze uitzending  Bekijk uitzending in andere formaten
Lees de uitgeschreven tekst van deze uitzending hier}

Nederland voert al jaren een keihard vreemdelingenbeleid. Iedere dag worden er tientallen vreemdelingen door de Nederlandse overheid op straat gezet. Ze zijn uitgeprocedeerd en moeten het land uit, terug naar hun eigen land. Eenmaal op straat zijn ze illegaal. Vaak kunnen ze ook niet terug naar het herkomst land. Hun land is niet veilig of laat ze niet meer toe. Met als gevolg dat ze weer worden opgepakt en soms voor langere tijd worden opgesloten zonder dat ze veroordeeld zijn voor strafbare feiten. Nederland moet namelijk zo onaangenaam worden zodat vreemdelingen het wel uit hun hoofd laten om hier te blijven.

Lees ook het nieuwsbericht: Minister Leers gebruikte nauwelijks discretionaire bevoegdheid

Het verzet groeit
Naast de Haagse politieke werkelijkheid blijkt er een andere werkelijkheid te zijn. Want niet iedereen luistert naar de ‘spierballentaal’ uit Den Haag. Burgemeesters, burgers en kerken bieden al jaren een veilige haven voor vreemdelingen. ZEMBLA duikt in de verborgen wereld van de illegalen.
 
In het gedoogakkoord zijn harde afspraken gemaakt over een strenger immigratiebeleid. Er moeten meer uitgeprocedeerde vreemdelingen het land uit en de politie krijgt een illegalenquotum opgelegd. Dat leidt tot aanvaringen met burgemeesters.

Burgemeester Leers
Serafettin Yilmaz woont met zijn gezin al twaalf jaar in Maastricht. Al hun verzoeken om een verblijfsvergunning zijn afgewezen. In 2008 wordt Yilmaz opgepakt om uitgezet te worden. Burgemeester Gerd Leers springt voor hem in de bres. Leers schrijft een brandbrief aan toenmalig minister Hirsch Ballin van Justitie met het verzoek om Yilmaz als schrijnend geval toe te laten.

Minister Leers
Eenmaal minister van Immigratie, Integratie en Asiel beslist Leers anders. De familie Yilmaz moet het land uit. Leers gaat zelfs in hoger beroep als de rechter de familie Yilmaz gelijk geeft. In het gedoogakkoord met de PVV is afgesproken dat Leers terughoudend moet zijn met zijn bevoegdheid om schrijnende gevallen toe te laten.
 
Streng asielbeleid
Toch voert Nederland al veel langer een streng asiel- en terugkeerbeleid. De overheid gaat er van uit dat alle uitgeprocedeerde vreemdelingen daadwerkelijk weg kunnen. Als ze niet weggaan, ligt dat aan henzelf. En dus kan de opvang worden beëindigd en kunnen illegalen die niet uit zichzelf vertrekken in vreemdelingendetentie worden gezet. Nederland krijgt al jaren stevige kritiek op dit beleid van bijvoorbeeld de Raad van Europa en van de VN. Nederland schendt volgens deze instanties fundamentele mensenrechten.

50.000 onuitzetbare illegalen
Volgens schattingen wonen er in Nederland ongeveer 100.000 mensen zonder verblijfspapieren. De helft van hen is onuitzetbaar, omdat hun land van herkomst weigert mee te werken aan hun terugkeer of omdat het te onveilig is. Desondanks worden ze niet opgevangen door de overheid. 

Opvang niet toegestaan
Tot voor kort bestond er de gemeentelijke noodopvang voor uitgeprocedeerde asielzoekers, maar sinds 1 januari 2010 mogen gemeenten uitgeprocedeerde asielzoekers niet meer opvangen. Dat besluit is in 2007 genomen door toenmalig staatssecretaris van Justitie Albayrak (PvdA). Daardoor belanden uitgeprocedeerde asielzoekers nu steeds vaker illegaal op straat.

De strijd tussen gemeenten en rijk escaleert
Maar sommige gemeenten blijven toch noodopvang verlenen, en gaan daarmee in tegen het beleid van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. De strijd tussen gemeenten en rijk over de illegalen escaleert. Steeds meer burgemeesters liggen dwars bij de uitzetting van asielzoekers. En ze weigeren onuitzetbare illegalen op straat te zetten. "We laten niemand op straat verkommeren, maar de politieke druk op burgemeesters om het landelijk beleid uit te voeren neemt toe”, zegt Jan Braat. Hij is bij de gemeente Utrecht de ambtenaar die zich bezighoudt met vreemdelingenzaken.  Braat is de spin in een web van opvanghuizen en hulpinstanties die illegalen onderdak bieden. Utrecht is zo’n gemeente die de afspraak met de rijksoverheid over opvang van illegalen aan zijn laars lapt.
 
Humaniteit en naastenliefde
Niet alleen gemeenten verzetten zich, ook kerkelijke en andere levensbeschouwelijke organisaties doen dat. Dick Coevée is dominee van de Pauluskerk in Rotterdam. Hij biedt op een geheime locatie onderdak aan illegalen, omdat de gemeentelijke opvang is gesloten. “Ik ben een keurig rechtschapen burger, maar ik vind dat er hogere wetten zijn, namelijk die van de humaniteit en de naastenliefde.”

Samenstelling en regie: Sander Rietveld
Research: Sinan Can
Eindredactie: Manon Blaas


Zie ook: het ZEMBLA - dossier vreemdelingenbeleid, met o.a. '26.000 gezichten van Verdonk' (2005)

Laat een bericht achter in het ZEMBLA forum over deze uitzending. Volg ZEMBLA op Twitter of vind ZEMBLA leuk op Facebook.

_{Met dank aan restaurant The Penthouse van de Haagse Toren voor het filmen van de stadsbeelden van Den Haag.}