00.10        [ondertiteling van Duitse spreker]
        Hoe gevaarlijk is CO2?
        C2 heeft de eigenschap dat het zuurstof verdringt. Daardoor zijn die mensen bewusteloos  geraakt omdat ze geen lucht meer kregen.
    [leader]

00.42    voiceover    Na de val van het kabinet dachten ze in Barendrecht dat ze af waren van een proef met CO2 opslag onder hun gemeente. Maar vorige week werd het plan er toch verder doorheen gejaagd. De bewoners zijn woedend.

Man    Ik sta te demonstreren omdat ik me tot in m'n tenen schaam dat het in dit land mogelijk is om tegen de wil van een hele gemeente toch iets erdoor te duwen wat gevaarlijk is.
Cramer    nou!

Voiceover    Oud-minister Cramer bezweert de Kamer dat het veilig is.
Cramer    Het is gewoon veilig en we hebben allerlei manieren om het ook onder controle te houden.
Voiceover    Maar kritische wetenschappers wantrouwen rapporten waarop zij zich baseert.
Man    Wat nu in Barendrecht gaat gebeuren is niet verantwoord. Het is gebaseerd op veiligheidsanalyses met aantoonbare hiaten en dat betekent niet doen.

Voiceover    Maar Shell zegt wel doen. Ze zijn benieuwd hoe hard Barendrecht zich zal verzetten.
Man    Nou je kan het inderdaad zien als de ultieme testcase.

Voiceover    Zembla. Over een omstreden klimaatplan dat koste wat kost moet worden uitgevoerd.
01.45        [tekst in beeld]
        CO2-Bom onder  Barendrecht

Van Gorp    Aan de linkerkant zien we hier de Shell raffinaderij te Pernis. Hier gaat 't CO2 nu de lucht in. Dat zal afgevangen worden en dan per pijpleiding naar Barendrecht gebracht om het daar onder de grond te stoppen. En daar zien we echt helemaal niks in.
Voiceover    Dit is Huub van Gorp. Hij woont ruim 60 jaar in Barendrecht en is voor het eerst van zijn leven actievoerder.
Van Gorp    Je ziet daar die blauwe gebouwen. De bedoeling is dat hier de CO2 in de grond geinjecteerd wordt en hier van bovenaf kun je heel goed zien hoe dicht de pijpleiding en het injectiepunt bij de woonwijk ligt. Ik zie dat nu voor de eerste keer maar het is ongelofelijk.
Voiceover    Autorijden, de verwarming aanzetten, koken, tv kijken. Voor bijna alles wat we doen is brandstof of stroom nodig. Nederland draait dag en nacht op scheepsladingen olie, kolen en gas. Het verbranden van deze fossiele brandstoffen veroorzaakt grote hoeveelheden CO2. En andere afvalgassen die we nu nog gewoon de lucht in blazen. Het gebruik van fossiele brandstoffen neemt toe. De afgelopen jaren worden bijvoorbeeld steeds meer kolengestokte elektriciteitscentrales bijgebouwd.

        [fragment NOS journaal 20 juni 2007]    
Beyer    Er zijn zoveel plannen om nieuwe energiecentrales te bouwen dat Nederland over een aantal jaren exporteur in plaats van importeur van stroom kan worden.
Stem    Energiemaatschappijen willen zeker 8 grote centrales bouwen en daardoor kan er over een aantal jaren ruim 1/3e meer stroom worden geproduceerd dan nu. In alle gevallen gaat het om centrales die draaien op steenkolen of op gas.

Voiceover    Maar aan de gewoonte om steeds meer CO2 te produceren moet een einde komen, want die zorgt voor de opwarming van de aarde zeggen experts. Er zijn internationale afspraken gemaakt voor het verminderen van onze CO2 uitstoot maar voorlopig zijn we nog afhankelijk van fossiele brandstof dus wordt er hard gewerkt aan een tijdelijke oplossing.

        [ondertiteling internationale promotiefilms overheid]
04.07        Door CO2 onder de grond te injecteren brengen we de koolstof terug waar die vandaan kwam.
        Het kan kilometers diep onder het aardoppervlak permanent worden opgeslagen.

Voiceover    Het idee is om CO2 te filteren. Af te vangen uit de rookgassen van fabrieken en daarna op te slaan in lege gasvelden onder de grond. Nederland heeft veel aardgasvelden die leeg aan het raken zijn. En voor ons kan opslag van CO2 onder de grond dus de oplossing zijn. Alles en iedereen word tuit de kast gehaald om het plan aan ons te slijten.
        [fragment NOS Journaal 3 april 2008]
04.36    Lubbers    Dit is een geweldige mogelijkheid, een noodzaak dat we dit goed doen en een geweldige mogelijkheid want let op, er is gewoon ook wereldwijd enorme behoefte aan die CO2 afvang en opslag en als we het hier goed doen in Nederland zit er ook enorme exportwaarde in.

Voiceover    Nederland opslagland dus. Er moeten zelfs pijpleidingen komen waarmee de CO2 uit het buitenland hier naartoe kan worden gepompt. Bedrijven als Shell hopen in de toekomst te kunnen verdienen aan de opslag van CO2. Barendrecht is aangewezen als eerste testlocatie. Vlak bij de fabriek van Shell waar al CO2 wordt afgevangen.
        

Barendrecht. Een gemeente van ruim 50.000 inwoners onder de rook van Rotterdam. Recent verdubbeld in opvang door de nieuwe Vinex wijk Carnisselanden. De wijk werd gebouwd op een aardgasbel. De gaswinningsinstallatie staat nu midden in de wijk. De CO2 moet hier straks per pijpleiding naartoe om het onder hoge druk in het inmiddels lege gasveld te pompen. De bewoners zien niks in de plannen. Ze moeten de rommel van fabrieken opslaan onder hun huis en krijgen er niks voor terug.

Vrouw    Ze douwen hier eerst een heel woonwijk vol met mensen en vervolgens gaan ze er een CO2 opslag maken. Hebben ze toch van tevoren niet gezegd of wel?
Man    Is toch schandalig wat er gebeurt? Dat ze niet aan de mensen denken, ze denken alleen maar aan hun eigen. Is toch treurig?
    
Voiceover    Vlak bij de installatie woont Peter Jansse. Zijn flat is straks omringd door installaties en pijpleidingen.
Jansse    Kijk, dat is de A29, dat is de afslag naar Barendrecht en als je de afslag naar Barendrecht Carnisselande neemt dan zie je daar de blauwe installatie. De leidingen die lopen via die kant, via dat groene gebied en dan via Rhoon Portugaal en dan gaat het zo verder naar de, naar de Shell naar achter.
Voiceover    Jansse is trots op zijn flat en is bang dat zijn huis straks niks meer waard is als de plannen doorgaan.

Jansse    Waarom moet dit onder de grond, hier in Barendrecht en volgens mijn hebben ze altijd al geweten van jongens als die bel dalijk daar leeg is, dan gaan we die gebruiken maar dat gaan we voorlopig nog niet vertellen want dan werd hier natuurlijk geen woning verkocht en dan konden ze wel stoppen met bouwen van de wijk want als ze dat van tevoren hadden geweten de mensen hadden ze hier zeker niet gaan wonen.

Righolt    Ik zie een paar meneren in de, daar lopen. Ik zal 't even netjes gaan vragen.
Voiceover    Het Barendrechtse gemeenteraadslid Corrie Righolt-Dam strijdt al jaren tegen de komst van de CO2 opslag. Ze laat ons de plek zien waar de CO2 straks de grond in moet.
Man    Heren en dame, zou u wel even buiten de poort willen blijven wachten? Er staat daar een bordje verboden toegang.
Righolt    Ja. Ik wou even vragen, ik ben Corrie Riggel…
Man    ja ik, ik vraag u even om buiten de poort even te wachten.
Righolt    Nou dat is echt nieuw. Tot eh, tot vorige maand kon ik hier met iedereen zo naar binnen rijden, maar het wordt al sterker beveiligd.
Int.    Wat is nou uw grootste bezwaar tegen die operatie straks hier?
Righolt    Mijn grootste bezwaar is dat een aantal punten nog niet goed zijn uitgezocht en dat dat gas hier voor eeuwig zit, is opgeslagen en je weet nooit wat CO2 over honderden, duizenden jaren in die ondergrond gaat doen.

Voiceover    Righolt-Dam schrok van de informatie die ze kreeg tijdens de eerste voorlichtingsbijeenkomst.
Righolt    Op dat moment hoorde ik Shell voorlichting geven van oh 't is allemaal niet erg. De eh, CO2 is ongevaarlijk gas. En toen ik op dat moment vroeg, ja maar CO2 kan in bepaalde concentraties dodelijk zijn, toen werd mij in Jip en Janneke taal gezegd dat het allemaal geen kwaad kon. De manier waarop ze naar mij reageerden van nou dat is een huisvrouwtje dat politiek erbij doet en ze hebben even geen rekening gehouden dat ik een, ja ik heb chemie gestudeerd.

Voiceover    De bewoners verenigen zich. Ook Huub van Gorp sluit zich bij hen aan. Hij weet veel over CO2 en werkte vroeger bij Shell, het bedrijf dat CO2 op wil slaan onder Barendrecht.
Van Gorp    Ik heb altijd een goed gevoel gehad bij Shell. Nou ik, ik kan u rustig zeggen dat is de laatste 2 jaar of de laatste anderhalf jaar echt verloren gegaan. Helaas maar het is verloren gegaan. En ik, ik herkende niks van deze opstelling. Vind ik heel vreemd en ik vind ook niet dat ze dat moeten doen.
        Op het moment dat ik vernam dat men CO2 onder de grond wilde gaan stoppen en gezien ik toch wel enige kennis heb op dat gebied, dacht ik dat gaat niet goed. Dat moeten we voorkomen. Hoe we het ook doen, doen we het maar dat moeten we echt voorkomen.

Voiceover    De actievoerders spellen alle rapporten over het plan en ontdekken onder meer de aanbeveling van experts dat de opslag van CO2 wordt verboden in potentieel dichtbevolkte gebieden. Barendrecht trekt aan de noodrem. Een paar maanden later is het heel dorp in rep en roer.
    
        [fragment NOS Journaal 2 december 2009]    
        Wij garanderen u dat er hier, in Barendrecht, geen liter maar dan ook geen liter CO2 de grond in gaat.

Voiceover    Maar liefst 2 ministers komen langs om te redden wat er te redden valt. Van der Hoeven van Economische Zaken en Cramer van Volksgezondheid en Milieu. De verontwaardiging groeit als blijkt dat de ministers vooral komen vertellen dat het plan gewoon doorgaat.

vdHoeven    Ik ga niet iets beloven wat ik gewoon niet waar kan maken. Dus ik ga niet zeggen dat ik het besluit terug draai want dat ga ik niet doen.
Voiceover    De gemeenteraad van Barendrecht keert zich unaniem tegen de plannen en de provincie Zuid Holland in meerderheid ook. Toch gaat de Tweede Kamer akkoord met het plan. Den Haag staat lijnrecht tegenover de bewoners. Maar is de angst van de bewoners terecht? Is CO2 opslag echt gevaarlijk? Chemicus en professor Krijn de Jong begrijpt de bezwaren van de bewoners omdat hij het verstikkende effect van CO2 kent.

De Jong    Dit glas is gevuld met CO2 en als ik dus de CO2 die je niet kunt ruiken, die je niet kunt zien, uitschenk over deze kaars dan wordt de lucht verdrongen en gaat de kaars dus uit.
Voiceover    De kaars gaat uit door het gebrek aan zuurstof. Een grote hoeveelheid CO2 heeft hetzelfde effect op mensen. Het drukt zuurstof weg, die wij nodig hebben om te kunnen ademen.

De Jong    CO2 is gevaarlijk in hoge concentraties, zoals we het uitademen of misschien in kassen gebruiken, gaat het om een paar procent. Maar zo gauw de concentratie zeg tien, twintig procent wordt, wordt het gevaarlijk. En zoals het opgeslagen wordt is het 100 procent CO2.
Int.    Als dat vrij zou komen, wat gebeurt er dan?
De Jong    Dan is CO2 een verstikkend gas. Het kan zelfs als een deken, doordat het een zwaar gas is, als een deken optreden waarbij het dus lucht uitsluit en daardoor gevaarlijk is.
Int.    Wat kan er nou precies gebeuren, wat zijn de risico's van die proef in Barendrecht?
De Jong    In de rapporten wordt steeds benadrukt dat de kans op een ongeluk klein zijn. En dat onderschrijf ik ook. Alleen, bij risico's moeten we niet alleen naar kans kijken maar we moeten ook kijken naar de mogelijke gevolgen en die gevolgen die zijn potentieel enorm. Als we spreken over CO2 wat vrijkomt en dat in een situatie waar 50.000 mensen wonen dan zijn de mogelijke gevolgen dus niet te overzien.

Voiceover    Wat er kan gebeuren als een wolk CO2 vrij komt in een woonwijk werd 2 jaar geleden duidelijk in het Duitse Mönchen Gladbach. Daar ontsnapte het gas door een technische fout uit een fabriek. CO2 is zwaarder dan lucht en zakt naar de grond. Omdat het die dag windstil was bleef de CO2 wolk hangen en verdreef alle zuurstof. Sommige ambulances reden niet meer. Om te rijden hebben ook die zuurstof nodig.

        [ondertiteling Duitse spreker]
        Het gaat om 98 gevallen. 98 mensen met zuurstofgebrek die door ons zijn behandeld en onderzocht. 13 mensen moesten naar 't ziekenhuis voor nadere controle.

Voiceover    Ook in Barendrecht kan CO2 ontsnappen, door bijvoorbeeld een lek in een pompinstallatie of een kapotte pijpleiding. De kans is klein maar kan zich net als in Duitsland toch voordoen. De mogelijke gevolgen moeten dus goed worden onderzocht. In Barendrecht is dat niet goed gebeurd.

De Jong     De combinatie van een windstille dag met een, het ontsnappen van CO2 is niet goed onderzocht omdat de modellen die er worden gebruikt om voorspellingen te doen, die kunnen die situatie niet goed hanteren. Bij windkracht 2 of lager geven de modellen geen betrouwbare resultaten. En heeft men dus ook geen berekeningen kunnen maken. En dat is juist de meest gevaarlijke situatie.

Voiceover    Een extra risico is dat Barendrecht op een van de laagste punten van Nederland ligt. Omdat CO2 naar het laagste punt stroomt, zal een ontsnapte wolk lang blijven hangen. Bovendien is de wijk Carnisselande omgeven door dijken.

13.24    van Gorp    We vliegen hier dus langs Carnisselande. Je ziet dat aan je linkerhand. En de bedoeling is dat hier de CO2 in de grond geïnjecteerd wordt. Dit injectiepunt is omgeven door 3 dijken. En aan 1 kant is het openen dat is aan de kant waar de woningen staan.

Voiceover    Door de dijken kan de CO2 zich niet verspreiden en stroomt automatisch richting de huizen. Zoals ook te zien is met een simpele proef. De CO2 kan maar 1 kant op en dat is richting de kaarsen.

        Overheid en Shell willen een proef doen met CO2 opslag onder een dicht bevolkte woonwijk in Barendrecht. Bewoners zijn bang. Niemand kan ze garanderen dat het veilig is. Toch wordt het plan doorgezet. Waarom?

Int.    Kunt u zich voorstellen dat bewoners van Barendrecht bang zijn voor CO2 opslag?
Cramer    Zeker kan ik dat voorstellen. Ik begrijp het heel goed omdat het een nieuwe techniek is. En mensen gewoon de zekerheid willen hebben dat zij wonen daar waar het veilig is. En daar heb ik me ook echt voor ingezet om te zorgen dat ik die veiligheid van de opslag in Barendrecht dat ik die echt kon garanderen.

Voiceover    Ook al is ze afgetreden, oud minister Cramer blijft erbij dat het opslaan van CO2 onder Barendrecht absoluut veilig is. Ze heeft rapporten laten maken door wetenschappers die zich al jaren in het onderwerp verdiepen.
Cramer    Er zijn verschillende experts geweest die zich hebben vergewist van de veiligheid van deze plek Barendrecht. En dat is waar ik mij op baseer.
Int.    Ja maar die rapporten heb ik ook gelezen en er staat nergens een garantie dat het veilig is. Er worden altijd marges opengehouden. Ook alleen al omdat het gaat om iets wat nog nooit geprobeerd is.
Cramer    De formuleringen die in het rapport staan zijn dusdanig dat er gezegd wordt, het is veilig. Er moeten wel voortdurend controles zijn om zeker te weten dat het veilig blijft. Maar die controles die hebben we gewoon goed geformuleerd en in de praktijk gebracht.

Righolt    Als je kijkt naar de risico analyse dan is die gemaakt, alleen maar voor het inlaadpunt van waar de CO2 naar binnen komt. Dus echt het terrein van Shell en de NAM. Nou dan, dat is voor mij zo ongeloofwaardig, dat , dat er hier als er CO2 zou ontsnappen dat, nou ja bijna elke Barendrechter woont binnen een straal van 3 kilometer van een, van een inlaadpunt. Dat daar helemaal geen CO2 kan zijn en dat er helemaal geen, geen risico zou zijn.

De Jong    De rapporten over Barendrecht zijn onvolledig, omdat je op duidelijke punten kunt komen die niet zijn geanalyseerd. Voorbeeld daarvan, CO2 komt vrij op een windstille dag. De gevolgen daarvan zijn niet goed in kaart gebracht.
Int.    Hoe kan het dat rapporten over zoiets belangrijks onvolledig zijn?
De Jong    Goede vraag.  Nee daar heb ik dus echt geen antwoord op. Ik zou het nooit zo doen.

Voiceover    Heleen de Coninck doet onderzoek naar opslag van CO2. Ze won er zelfs samen met anderen een Nobelprijs mee. Ze waarschuwt voor een zorgwekkende ontwikkeling onder CO2 deskundigen. Ze ziet dat groepsdruk ervoor zorgt dat wetenschappers geen kritiek meer durven geven op de opslag van CO2.
De Coninck    Wat je ziet, is dat die CO2 opslag gemeenschap bestaat uit een hele bonte verzameling van mensen uit de industrie, van Shell bijvoorbeeld, mensen uit de overheid en mensen uit de wetenschap. En die hebben eigenlijk een behoorlijk homogene mening over CO2 opslag. Ze zijn allemaal hartstikke voor. Ze houden echt van die technologie. Is heel logisch want ze werken er ook allemaal aan. Dus wat je ziet is dat omdat ze allemaal zo voor zijn, dat het vermogen van die gemeenschap om kritiek te hebben op die technologie, afneemt. En het gevolg daar weer van is dat de onzekerheden en de nadelen van CO2 opslag steeds minder benoemd worden en steeds meer ondergesneeuwd raken onder al die promotie van die, van die technologie.
Voiceover    Haar waarschuwing heeft maar weinig effect op de wetenschappers.
De Coninck    Als je met individuele mensen praat en mijn collega's in de CO2 opslag wereld die erkennen allemaal dat punt en die zeggen ja er moet inderdaad meer kritiek zijn en ja die nadelen die je noemt die zijn wel waar en die onzekerheden ook maar als je ze dan weer allemaal in de groep bij mekaar zet, dan zie je toch die groepsdruk weer opkomen en dan zie je ze toch weer ja toch meer bevestigen wat ze elkaar al eerder vertelden.

Voiceover    En als wetenschappers wel kritisch zijn, wordt 't ze flink lastig gemaakt. Zoals geoloog Peter van der Gaag. Hij deed onderzoek naar de veiligheid van opslaglocaties voor CO2 in opdracht van de ministers van der Hoeven en Cramer.
VdGaag    De opdracht was om te kijken aan welke voorwaarden een locatie zou moeten voldoen om daar veilig CO2 op te slaan.
Int.    En wat was uw conclusie?
vdGaag    Wat ons betreft is de proef zoals zij die willen doen, niet nodig. Men kan voldoende resultaten behalen met een korte proef van 6 tot 8 weken.
voiceover    De overheid en Shell willen het gasveld onder Barendrecht helemaal vol stoppen met CO2 omdat de kosten van de proef dan lager zijn. Van der Gaag vreest dat er kleine aardschokken kunnen optreden als het veld helemaal gevuld wordt. Hij stelt voor om in Barendrecht een veel kleinere proef te doen. Dat levert genoeg onderzoeksresultaat op, met veel minder risico voor de bewoners. Het rapport viel niet in goede aarde en van der Gaag kreeg de opdracht om het kritische deel uit het rapport te schrappen.
Int.    Wat vindt u daarvan, dat er gevraagd wordt om stukken uit uw rapport te halen?
vdGaag    Nou, ik moet eerlijk zeggen dat wij hebben best wel vast gehouden aan onze mening, maar inderdaad de opdrachtgever, als de opdrachtgever vindt dat er wat minder aan Barendrecht moet worden besteed ja dan hebben wij dat te accepteren.

voiceover    Van der Gaag stuurde de aangepaste versie op en sindsdien is van het rapport niets meer vernomen. De Kamer nam een beslissing zonder dat ze het kritische rapport kon inzien. Groen Links vroeg de afgelopen maanden meerdere malen naar het rapport.
Vendrik    Ik heb tijdens het debat over Barendrecht ook gevraagd, waar is dat onderzoek. Dat wil ik namelijk ook wel weten. Wat zijn de bevindingen van de wetenschappers, hoe kijken zij aan tegen dit project. En dat onderzoek heb ik tot op de dag van vandaag nog niet gezien.
Int.    Wij spraken die wetenschapper en hij heeft het opgestuurd, maar het heeft u nog niet bereikt?
Vendrik    Het heeft ons nog niet bereikt.
Int.    Wat vindt u daarvan?
Vendrik    Nou ja dat is bizar. Je, je zet als ministerie een onderzoek uit omdat je iets wilt weten. Vervolgens blijkt het onderzoek er niet te zijn maar neem je wel een besluit over Barendrecht, dan .. gaat er bij mij al een rood lichtje branden. Daar klopt iets niet. Is dat een onwelgevallig onderzoek, staat daar iets in waar het ministerie van Economische Zaken misschien niet mee uit de voeten kan? En ik wil natuurlijk als controlerend parlementariër gewoon zien wat daar in staat.

21.08    Int.    Kent u dat rapport?
Cramer    Heb ik nog niet gezien.
Int.    Maar uw weet wel dat daarnaar gevraagd is.
Cramer    ja daar weet ik van. Maar verdere informatie heb ik er echt niet over.
Int.    Nou er staat een heel kritisch geluid in, over de opslag in Barendrecht, wij hebben dat rapport wel gekregen. En nou is het opmerkelijke dat de drie rapporten waar weinig kritische geluiden in staan over Barendrecht, wel de Kamer bereiken en het rapport waar een kritisch geluid in staat over Barendrecht de Kamer niet bereiken.
Cramer    Ik kan daar geen zinnig woord over zeggen. Ik ken het rapport niet, dus eh. .. ik onthoud me van enige mening hierover.
Int.    Ja. U heeft het wel aangevraagd. Samen met EZ zijn er een aantal wetenschappers verzocht om een mening te geven maar dit rapport wordt niet uitgedeeld in de Tweede Kamer.
Cramer    Nou daar zit echt geen opzet achter. Dit, dit rapport is nog in voorbereiding geweest dus ik, ik weet het echt gewoon niet.

Voiceover    Kritische informatie over de proef in Barendrecht is nauwelijks beschikbaar. En als die er is dan wordt deze niet naar buiten gebracht. Ondertussen zijn de voorbereidingen van de proef wel in volle gang en wordt Barendrecht door Den Haag buiten spel gezet.

        Barendrecht vorige week. De bewoners zijn zich kapot geschrokken. De proef met CO2 opslag is er stilletjes een stuk verder doorheen gejaagd. Door een nieuwe wet, de crisis en herstelwet mag Barendrecht nu officieel niet meer procederen tegen de proeven. De actiegroep rukt weer uit.

Man    Ik sta te demonstreren omdat ik me tot in m'n tenen schaam dat het in dit land mogelijk is om tegen de wil van een hele gemeente toch iets erdoor te duwen waar niemand blij mee is en waar niemand gelukkig is en wat gevaarlijk is.

Van Gorp    Ik vind het diep triest dat dit mogelijk is. Ik vind dat de overheid op deze manier de democratie echt te grabbel gooit. Het is onvoorstelbaar dat ze me al deze trucendozen, omleidingen, bijna achterbaks dat ze dus op een gegeven moment gewoon d'r zin willen krijgen. Ik ben echt geschokt. Ik ben echt geschokt dat men op deze manier probeert iets te bewerkstelligen.

Voiceover    De belangen van overheid en Shell zijn kennelijk zo groot dat ze achter de schermen doorwerken aan een omstreden plan. Maar waarom?
    Vendrik    Nou ja volgens mij is het vrij simpel, dat was de keuze van Shell. Zij willen een verbinding maken tussen hun raffinaderij in Pernis en de locatie Barendrecht, dat ligt lekker dicht bij mekaar en dan hoef je niet zo veel pijpleiding aan te leggen.

Voiceover    Shell zocht een goedkope locatie voor opslag. In 2008 zeiden bedrijven al, voor de locatie in Barendrecht is gekozen omdat de afstand tot de raffinaderij kort is. Zodat we slechts 1 pijp hoeven te leggen. Ook is het een goedkope optie. De overheid heeft een andere reden om voor Barendrecht te kiezen. Er is haast met de opslag van CO2. Er moeten doelstellingen gehaald worden voor de reductie van CO2 uitstoot. Veel oude aardgasvelden zijn nog niet leeg. Maar het Barendrechtse veld wel. Het kan op korte termijn gevuld worden met CO2.

Int.    Waarom wordt die CO2 opgeslagen onder Barendrecht?
Ximenez    Nou we zijn ingegaan op een overheidsopdracht, die ging uit van een opslag bij voorkeur op land en zo snel mogelijk. En dan was Barendrecht voor ons de enige optie.
Cramer    Het was op korte termijn de enige geschikte plek om op land CO2 op te slaan.
Int.    Waarom wilt u graag CO2 op land opslaan?
Cramer    Omdat we naast opslag op zee ook opslag op land nodig hebben om de hoeveelheid CO2 die we de komende 2, 3 decennia willen opslaan om die ook inderdaad dan op te kunnen slaan.
Vendrik    Terwijl het dus natuurlijk veel logischer was geweest, oké als het een experiment is dan gaan we daar ruimte voor zoeken. Maar dan doe je dat of in een onbewoond gebied of op zee.

25.18    voiceover    Nederland is het enige land ter wereld waar een proef wordt voorbereid met de opslag van CO2 onder zo'n dicht bevolkt gebied als Barendrecht. In andere landen wordt het veel voorzichtiger aangepakt.
vdGaag    In het buitenland, er worden proeven gehouden in Canada, in Amerika, in Duitsland, dat wordt gedaan in dun bevolkte gebieden. En waarom doen ze dat, men weet dat als je het draagvlak mist bij de bevolking dan is CO2 opslag een kansloze zaak.
De Jong    Een experiment doe je per definitie niet daar waar veel mensen zijn. Een experiment doe je op een afgelegen plek. Daar experimenteer je. Dat is altijd in de chemische industrie, he, men zoekt een woestijn op, letterlijk soms, voor grootschalige risicovolle experimenten.
vdGaag    Wij denken dat je beter CO2 op zee kan opslaan. En met andere woorden, wij vragen ons met een heleboel andere mensen af of een proef op het land in zoverre wel zinvol is.

Voiceover    Het zou dus beter zijn om een proef te doen met een gasveld op zee. Om ervaring op te doen zonder gevaar voor de bevolking. In Noorwegen wordt met succes CO2 opgeslagen op zee. Technisch gezien is dat al jaren mogelijk. En zelfs in rapporten van de overheid wordt gesproken van een geschikte locatie op zee.  Onderzoeksinstituut TNO onderzocht in opdracht van de overheid wat de beste plek is voor de opslag van CO2. Daarin staat Barendrecht opmerkelijk genoeg als ''poor'', matig omschreven. In hetzelfde rapport staat een locatie op zee die beter geschikt is omdat er geen nadelen aan zitten. Ondermeer omdat er geen mensen boven wonen. Toch gaan overheid en Shell door met de proef onder Barendrecht. Shell liet na de eerste protesten zelfs weten dat het of Barendrecht werd, of helemaal geen proef. Overheid en Shell blijken nog een andere agenda te hebben met deze proef onder bewoond gebied. Ze willen juist graag uitproberen hoe de bevolking zal reageren.

Ximenez    Nou je kan het inderdaad zien als de ultieme testcase. Zo hebben we, zo zijn we er niet ingestapt, puur qua project is het een heel eenvoudig project. De CO2 wordt hier al afgevangen en er is een hele korte pijpleiding maar nodig ne we hebben een locatie waar we al 13 jaar gas uit halen dus we kennen, die ondergrond kennen we op ons duimpje.  Dus qua project is het heel eenvoudig, qua regelgeving, draagvlak etcetera is het een, een goed testcase.

Voiceover    Shell en overheid vinden een proef onder een woonwijk dus juist interessant omdat ze dan kunnen testen hoe erg de bevolking zich zal verzetten. Als het in Barendrecht lukt, lukt het overal.
Ximenez    Als Barendrecht lukt, dan zullen alle andere vervolgprojecten alleen maar makkelijker zijn.
Int.    En wat bedoelt u daarmee?
Ximenez    Dat het dan, als je het eenmaal 1 keer hebt bewezen, dan ga je van een, iets waar de mensen zeggen van ja wat is dat en er alleen maar vragen bij hebben, kan je dan verwijzen naar iets waar het gewoon al goed loopt en waar het al jaren loopt en dan, dan is dat een veel makkelijkere discussie.

Van Gorp    Je gaat niet een testcase, een ultieme testcase doen zonder voorbereidingen om dat onder de bevolking te testen. Er zijn genoeg plaatsen waar je het eerst kan testen en dan zou je misschien eens kunnen denken aan de bevolking maar liever nooit.

Voiceover    Niet alleen Barendrecht is aan de beurt voor CO2 opslag. Er wordt ook al naar andere opslaglocaties in de rest van het land gekeken. Ook daar ontstaan de eerste voorzichtige protesten. Zoals hier in Drente.
        [fragment RTV Drente, 20 februari 2010]
        Wij zeggen nee, geen CO2.
Man    Onze angst is nu van och, hier in Drente is het vrij dun bevolkt dus dan gaan er maar minder mensen dood. Het risico qua slachtoffers is kleiner.

Cramer    Maar er zijn daar natuurlijk al veel langer ontwikkelingen gaande op het gebied van gasopslag en andere opslag, mensen zijn daar ook veel meer vertrouwd met het gebruiken van de ondergrond voor ja energiedoelen of andere doelen.
Int.    Nou die zijn ermee vertrouwd, die protesteren al jaren tegen opslag onder de grond daar en nu komt er weer CO2 opslag bij.
Cramer    Nee maar er zijn natuurlijk altijd mensen kritisch, maar het gaat er nu om dat we moeten leren van de ervaringen die we hebben opgedaan in Barendrecht, dat we dus als er nu in 't noorden van het land gestart wordt met die ontwikkeling en dat, dat is nu aan de gang, dat er al een heel vroeg stadium gewoon informatiebijeenkomsten worden gehouden waarin alles ook transparant wordt gecommuniceerd. Nou en dan is het aan de burgers om duidelijk te maken of ze dat we of niet willen.
    
Voiceover    In Drente begint het hele circus dus weer opnieuw. Plan presenteren, bijeenkomsten, boze bewoners. Maar tegenhouden van de plannen is voor hen wel lastiger geworden. Doordat CO2 opslag in de nieuwe crisis en herstelwet is terecht gekomen is het veel moeilijker om tegen de plannen in verweer te gaan. En in Geleen maken ze het nog bonter. Het bedrijf DSM heeft ook plannen voor CO2 opslag, Ze hebben geen zin in pottenkijkers. In een uitgelekt communicatieplan staat aangegeven wie zich vooral niet met de plannen moeten bemoeien. De bewoners staan vermeld als vijand. Geleen reageerde met felle protestacties.

        [beeldfragment promotiefilm Statoil]
voiceover    In andere landen komt de overheid inmiddels terug op de opslag van CO2 onder land. In Amerika werden projecten stilgelegd vanwege het protest van de plaatselijke bevolking. In Frankrijk werd een CO2 project stil gelegd omdat er volgens experts lichte aardschokken voorkwamen. En in Noorwegen bleek het filteren van CO2 uit rookgassen van fabrieken op grote schaal veel moeilijker dan gedacht.

De Jong    Noorwegen zou je kunnen zeggen treedt op als een soort gidsland op het gebied van de afvang en de opslag van CO2. Er is een groot project gepland in 1 van hun raffinaderijen in Mongstad waar men gekoppeld aan een elektriciteitscentrale de CO2 wil afvangen. De berekeningen die men daar heeft gedaan, laten zien dat de kosten van het afvangen van CO2 zeer hoog zullen zijn. Om dat in perspectief te plaatsen, we denken nu in Nederland aan de kosten voor afvang van 20 tot 50 euro per ton CO2. Daar wordt gesproken over kosten van 200 euro per ton CO2.
Int.    Het is dus voorlopig heel erg duur om CO2 af te vangen.
De Jong    CO2 afvangen betekent dat we enorme installaties nodig zullen hebben en de vraag is dus inderdaad kunnen we tegen realistische kosten CO2 afvangen en komt het daarmee beschikbaar om het op te slaan.

Voiceover    Volgens experts zijn er nog te veel onzekerheden over CO2 opslag. We moeten eerst rustig onderzoek doen in afgelegen gebieden. Toch heeft Nederland haast met een omstreden proef onder een woonwijk in Barendrecht. Waardoor we toekomstige generaties in Barendrecht misschien voor niks opzadelen met een probleem.
Righolt    Als hier in ik zeg altijd 3033 ook Barendrechters wonen en niemand meer weet wat wij hier in 2010, 2015 gedumpt hebben en als er dan een ramp optreedt dan ben ik er niet meer maar als wij niks dumpen en op de gevaren wijzen, ja je kan moeilijk zeggen ik heb het niet geweten als je die risico's nou ziet. En dan wil je 100 procent, nou 100 procent maar meer zekerheid hebben dan er nu is en die zekerheid die hebben we niet.
32.33        [aftiteling]