TRANSCRIPT
ZEMBLA - De ADHD-hype
00.02.00 Pereira Zo. Hallo, hele familie. Hai.
Meisje Anouk is in Zwitserland.
Pereira Anouk is in Zwitserland. Nou allemaal bij elkaar op schoot zou ik zo zeggen, want het is een beetje veel.
Want jullie hebben in principe allemaal ADHD. Ongeveer. En met z'n hoevelen zijn jullie thuis?
Moeder zeven.
Pereira Met z'n zevenen.
[leader]
Voiceover Wie ADHD heeft, is druk, ongeconcentreerd, ongeremd en luidruchtig. Het aantal diagnoses stijgt nog altijd explosief.
[ondertiteling]
man ADHD is een ernstige aandoening die behandeld moet worden. Maar volgens mij wordt het nu overgediagnosticeerd en het is een 'valse epidemie' geworden.
Voiceover Er zijn pillen voor, amfetamine-achtige producten.
Vrouw In de structuur lijkt het zelfs het meest op cocaïne. En dat wordt aan kinderen gegeven.
Man Die pillen die hebben ze niet gemaakt om die mensen te vergiftigen maar die zijn er juist voor de gevallen van ADHD die een pil nodig hebben. Die zijn ontzettend blij dat die pil bestaat.
Voiceover Soms voelen ouders zich door school onder druk gezet om hun kind pillen te geven.
Vader Je voelt je toch op een zeker moment gedwongen door school die zegt van heel simpel, als je die medicatie niet gebruikt dan zal ze naar speciaal onderwijs moeten.
Voiceover En er zijn leraren die zelf de diagnose al hebben gesteld.
Man Ik ken leerkrachten die zeggen nou ik heb 4 ADHD-ers, ik heb 3 PDD-NOSers ik heb 4 dyslecten, ik kan geen les geven.
Kind Ze mogen het zien als een diagnose ik heb ADHD en ik ben slecht. Ik heb een sticker. Dus ik heb ADHD, maar het is gewoon m'n karakter en ik vind het goed, ik vind het fijn gewoon.
Voiceover Zembla. Over de keerzijde van een populaire psychiatrische stoornis in de ADHD-hype.
00.04.10 [muziek]
titel Felicity
Voiceover Felicity is een vrolijk en creatief kind. Op school gaat het aanvankelijk goed.
Titel T. Janssen, moeder Felicity
Moeder Ze had een juf waar ze het heel goed mee kon vinden en die ging heel creatief met de klas om, en met zingen en met gitaar spelen. Eh, maar helaas was zij uitgevallen en toen kreeg ze een nieuwe juf en die nieuwe juf had wel problemen met Felicity. Vond haar ongeconcentreerd en te snel afgeleid. Ja dat besprak ze ook met mij.
Voiceover De school stelt voor Felicity te laten onderzoeken. De kinderarts komt tot de conclusie dat ze een concentratiestoornis heeft.
Moeder Hij vertelde echt letterlijk, als zij in een grote klas zich wil concentreren dan gaat alleen een pilletje werken. Want 1 op 1 zal een stuk rustiger zijn en in een klein groepje zal ze ook rustiger zijn maar ze moet zich in een grote klas kunnen concentreren en daar, ja daar helpt alleen maar medicatie tegen.
Felicity Hij vond me druk en je praat te snel. Ik ging snel in discussie. En dat… eh ja, hij vond mij dus een ADHD kind om het zo maar te zeggen.
Int. En wat vind jij daar zelf van?
Felicity Nou, mij maakt het niet uit. Ze mogen zeggen wat ze willen maar ik voel me gewoon mezelf en daar ben ik blij mee.
Int. Het is goed zo.
Felicity ja.
Voiceover Op steeds grotere schaal stellen kinderartsen en kinderpsychiaters de diagnose ADHD. Veel ziekenhuizen hebben er zelfs speciale poliklinieken voor ingericht. Laura Batstra werkte 5 jaar als kinderpsycholoog in een psychiatrische instelling. Ze nam ontslag. Uit onvrede over het hoge aantal ADHD diagnoses.
Titel L. Batstra, psycholoog
Batstra Ik weet nog, één van de eerste diagnoses die ik meekeek, daar kreeg het jongetje de diagnose ADHD en ik dacht bij mezelf oprecht van wow, ik moet nog heel veel leren want ik zag niks aan dat kind. Nu zijn we 5 jaar verder, ik heb heel veel kinderen gezien en nu den kik van, ik hoefde niks meer te leren want er was ook niks met dat kind. Het was een normaal uitbundig jongetje.
Voiceover Voor de behandeling van ADHD wordt sinds begin jaren 80 methylfenidaat voorgeschreven. Een amfetamine-achtige stof waar drukke mensen rustig van worden, beter bekend onder de naam Ritalin. De Amerikaanse psychiater dokter Alan Frances zag ADHD uitgroeien van een zeldzame aandoening tot een stoornis die wat hem betreft inmiddels epidemische vormen heeft aangenomen.
[ondertiteling]
Frances Alleen heel ernstige gevallen kregen deze diagnose.
Titel A. Frances, psychiater
Frances En alleen mensen die het echt nodig hadden, mochten medicatie krijgen.
Voiceover Frances was voorzitter van de commissie die het handboek voor de psychiatrie herschreef. Wat resulteerde in de DSM-IV. De diagnostische bijbel voor alle psychiaters wereldwijd. Onder zijn voorzitterschap kreeg ADHD een veel ruimere definitie.
Frances Ik was voorzitter van de DSM-IV taskforce. We hebben de omschrijvingen versimpeld. Voor ADD zonder hyperactiviteit maakten we een aparte categorie met zijn eigen criteria. Dat was nieuw.
Voiceover Naast ADHD kwam er dus ook een categorie ADD. Voor kinderen en volwassenen met concentratieproblemen zonder hyperactiviteit. Daardoor kwamen met name ook veel meisjes en vrouwen onder de diagnose criteria te vallen.
Frances We wisten dat de diagnose vaker gesteld zou worden. We bedachten zorgvuldige klinische trials die lieten zien dat de diagnose met 15 procent zou toenemen op grond van de nieuw DSM-IV criteria. Maar we beseften niet dat de diagnose twee keer zo vaak gesteld zou worden.
Batstra Ja de doelgroep die breidt zich voortdurend uit. Eerst was het vooral de drukke jongetjes die ongeconcentreerd waren. Nu zijn het ook de dromerige meisjes. Die krijgen dan de diagnose ADD en dat zou ook behandeld moeten worden met medicatie. Nu zijn het ook volwassenen. 5 procent van de volwassen bevolking zou lijden aan ADHD.
Voiceover Op dit moment wordt gewerkt aan een nieuwe versie van de DSM. Alan Frances is bang dat de collega's de criteria nog meer zullen uitbreiden dan hij al deed, met alle gevolgen van dien.
[ondertiteling]
Int. Hoe voelt het om verantwoordelijk te zijn?
Frances Beroerd. Een van de redenen dat ik me zorgen maak over de nieuwe DSM-V is dat de criteria daarbij nog makkelijker hanteerbaar worden. En de onbedoelde gevolgen daarvan zullen nog ernstiger zijn dan de problemen met DSM-IV. En dat wil ik helpen voorkomen.
Voiceover Sommige artsen mogen dan kritisch zijn, hier in de spreekkamer van de Rotterdamse kinderarts dokter Pareira is de dagelijks praktijk te zien. De dokter is een ADHD deskundige die kinderen en hun ouders niet graag een diagnose onthoudt.
Titel R. Rodrigues Pereira, kinderarts
Pereira Als je nog niet weet dat je iets hebt en je bent ongelukkig of je bent depressief of je bent burn out of je functioneert niet op school op het goed niveau en niemand zegt dat het misschien ADHD kan zijn, dan heb ik daar wel, nou vind ik wel jammer. Heb ik we medelijden mee.
Voiceover Dokter Pereira ziet vandaag veel ADHD patiënten. Van jong tot oud. Mannen, vrouwen, kinderen. En allemaal gebruiken ze medicatie die dokter Pereira graag voorschrijft.
Pereira OK, heb je nog pillen nodig?
Meisje ja.
Pereira zal ik nog wat voorschrijven.
Pereira ja en dan ga je op vakantie he. dus je hebt een flinke dosis meegenomen.
Pereira En hoe ben jij met je pilletjes omgegaan? Neem jij het ook elke dag?
Pereira Je hebt 't nu wel geslikt he hoop ik?
Meisje ja ja ja.
Pereira ja, ja voor de zekerheid.
Pereira En ik ga je dus nog een keer uitleggen wat het belang ervan is om die pillen goed te slikken.
Pereira Je merkt het gewoon op de polikliniek hoe blij de mensen kunnen zijn met medicatie. Eh… het wordt naar mijn smaak niet gepusht maar er wordt wel natuurlijk veel aandacht aan besteed omdat er ja een aantal mensen zijn die nog niet weten dat ze het hebben. En die gun, gun ik dat ook. Zo zie ik dat nog steeds. Ik gun ze dus de mogelijkheid om gebruik te maken van iets wat er is. He zoals een hoofdpijn pilletje. Dat is ook prettig dat dat er is als je hoofdpijn hebt en je hebt het nodig alleen je moet het op de goeie manier inzetten.
Voiceover Ook Felicity kreeg medicatie voorgeschreven.
Int. En op welk moment dacht u dit gaat niet de goeie kant uit?
Moeder ja toen ik haar niet meer terug herkende. Dat eh, dat was voor mij het moment dat ik dacht van, ik ben verkeerd bezig. Ik hoor wel, ik hoor van school uit dat het goed gaat. Ik voel gewoon dat het niet goed is omdat ik mijn dochter ken. Ik weet hoe zij daarvoor is, ik weet, ik zie hoe ze nu is. En dat is gewoon compleet een ander kind.
Felicity Meestal zat ik op m'n kamer, ik deed niks. Het was dag in dag uit dag in dag uit. En ik zat een beetje te mokken, een beetje te zeuren.
Int. En was de juf wel tevreden over hoe jij in de klas was?
Felicity Nou ik heb in totaal 6 juffen gehad in de middenbouw, omdat de een weer ziek was, ander weer beter. Dus eh ik had een aantal juffen die zeiden 't is perfect, helemaal goed. En er was ook een juffrouw die mij helemaal niet meer herkende zoiets van, altijd vrolijk en creatief maar ja ze herkende mij gewoon niet meer.
Moeder Toen ben ik echt gaan uitzoeken wat..
Int. ..wat er in zat
Moeder ..wat zit er nou precies in die pillen.
Int. Wat zat er in die pillen?
Moeder Nou dat blijkt dus methylfenidaat in te zitten en dat is een psycho actieve stof. In dezelfde groep als zware harddrugs zoals speed of cocaïne. In structuur lijkt het zelfs het meest op cocaïne. En dat wordt aan kinderen gegeven.
00.12.28 voiceover De pillen zijn niet geheel ongevaarlijk. Ze kunnen nare bijwerkingen hebben.
[ondertiteling]
Titel A. Frances, psychiater
Frances Er zijn een aantal medische en psychiatrische risico's. De psychiatrische risico's zijn vooral slapeloosheid, hyperactiviteit. De medicijnen kunnen als drugs worden gebruikt. Ze kunnen mede leiden tot angststoornis, depressie en psychose. Ze kunnen dus psychiatrische stoornissen veroorzaken. Meestal gebeurt dat niet, maar het kan we. En de belangrijkste bijwerkingen zijn verlies van eetlust en hart- en vaatklachten.
Voiceover Natuurlijk is er een belangrijke groep kinderen met ADHD die zeer gebaat is bij medicatie. Professor van der Gaag, kinderpsychiater in Nijmegen, zegt dat hij er veel kinderen mee heeft geholpen.
Titel R.J. van der Gaag, hoogleraar kinderpsychiatrie
vdGaag Ik bespreek het met die kinderen, ik bespreek het met de ouders. We kijken wat er gedaan kan worden om de omstandigheden zo goed mogelijk te optimaliseren. En als dat niet lukt dan is medicatie een hulpmiddel wat kinderen in staat stelt om te functioneren zonder dat ze meteen verder uit de boot vallen.
Voiceover Onderzoek naar effecten van deze medicatie is beperkt. Met uitzondering van de grote zogenoemde MTA studie, uitgevoerd in Amerika. Die laat zien dat medicatie op de lange termijn geen effect meer heeft. Dat er na verloop van tijd geen verschil meer te zien is tussen groepen kinderen die we en die geen medicatie gebruikten.
vdGaag Ik vind de MTA studie een prachtige studie en een buitengewoon ontnuchterende studie. Ehm, t is een prachtige studie omdat 'ie heeft laten zien dat medicatie mits goed voorgeschreven en gedragstherapie heel effectief kunnen zijn. Het is een buitengewoon ontnuchterende studie omdat acht en tien jaar later blijkt dat het toch met heel veel van die kinderen als jongeren niet goed gaat.
Voiceover Alleen de kinderen die gedragstherapie hadden ondergaan deden het beter. De resultaten van dit grootste ADHD onderzoek ooit, hebben overigens geen invloed gehad op het medicijngebruik. Dat steeg alleen maar. De afgelopen 5 jaar is het gebruik van ADHD medicatie in Nederland zelfs verdubbeld. In het Rotterdamse Maasstad ziekenhuis komt vandaag de hele familie [Heida] op het spreekuur voor de jaarlijkse controle bij dokter Pereira. Op 1 gezinslid na hebben ze allemaal de diagnose en gebruiken ze allemaal medicatie.
Pereira Nou allemaal bij elkaar op schoot zou ik zeggen want het is een beetje veel. Jullie hebben in principe allemaal ADHD, ongeveer. En met z'n hoevelen zijn jullie thuis?
Moeder Zeven.
Pereira Met z'n zevenen. U neemt ook Ritalin of, of iets?
Vader ja methylfenidaat
Pereira he, sinds, sinds de kinderen het hebben.
Moeder Ik wilde er absoluut niet aan. Totdat we hier waren geweest en Joost eerst Ritalin nam en zelf vooral aangaf dat ie er zo ontzettend veel baat bij had. Toen hadden we het op een gegeven moment over Joost en toen kwam deze kleine Myrthe kwam door de keuken gestuiterd en getijgerd en toen dacht ik he, wacht even. Volgens mij eh…
Pereira En toen dacht u opeens m'n man die eh die lijkt er ook een beetje op.
Moeder Ja toen dachten we..
Pereira Of had u dat zelf bedacht.
Vader Het was eigenlijk volgens mij op advies van u
Pereira ja..
Vader dat het van, vaak adviseer ik ouders om het zelf ook eens te proberen.
Pereira Nou, vooral als ze klachten hebben. Als ze geen klachten hebben doe ik het niet.
Moeder Ja was vooral toen we hoorden van de ADD. Daar, daar hadden we helemaal nog nooit van gehoord.
Pereira ja
Moeder En bij Mare en Jette was dat ineens zo'n duidelijk kloppend plaatje van ineens begreep ik waarom ik eh waarom 1 keer zeggen doe de deur eens dicht niet genoeg was. En toen herkenden we dat we bij jou he?
Pereira En hoe is het met uw vrouw?
Moeder [lacht]
Vader ja..
Moeder ja goed. Ja. Ik gebruik eigenlijk zelf nou nauwelijks meer Ritalin en heel soms als ik heel moe ben dan gebruik ik het nog wel.
Pereira En dan ook wel gewoon met een eh, een beetje positief effect.
Moeder ja. Ja absoluut. Als ik heel moe ben dn, dan helpt het me zeker.
Joost Nou is oma er toch ook aan begonnen?
Moeder ja
Myrthe ja.
[ondertiteling]
Titel A. Frances, psychiater
Frances Normaal zijn lijkt een 'bedreigde diersoort' te worden. Volgens een recente schatting zou jaarlijks 25 procent van de Amerikaanse bevolking een psychiatrische stoornis kunnen hebben. Dat betekent dat rond de leeftijd van 32 jaar 50 procent de diagnose angststoornis heeft gekregen, 40 procent de diagnose depressie en 40 procent drugsmisbruik. Dat zijn enorme getallen. Je kunt zeggen dat ze echt ziek zijn. Maar ik denk dat de diagnoses te ruim zijn geworden.
Voiceover Vroeger was een druk jongetje gewoon een druk jongetje. Nu heeft ie ADHD. Vroeger was een ongeconcentreerd meisje dromerig. Nu heeft het ADD. Met de enorme toename van het aantal diagnoses is het gebruik van medicatie ook flink toegenomen. De afgelopen 5 jaar zelfs verdubbeld. Vooral scholen oefenen druk uit om kinderen op ADHD te laten onderzoeken.
[muziek]
00.17.54 voiceover Dit is Shane. Hij is 8 jaar. Op verzoek van school werd ie onderzocht door de kinderarts.
Moeder Vanaf dat ie een jaar of vier was, begon de leerkracht begon al te zeggen ja hij is erg druk in de klas.
[titel] N. Kriek, moeder Shane
Moeder Hij kan moeilijk blijven spelen. Is snel afgeleid. En, maar ja ik denk 't is een kind van eh 6, 7 dat lijkt me heel normaal. En toen kwam ie in groep 3 en moest ie natuurlijk hele dagen stil zitten. Hij moest leren in de klas. En dat ging niet. En toen hebben ze geadviseerd laat 'm eens testen op ADHD.
Titel K. van der Wolf, hoogleraar gedragsproblemen
vdWolf Terwijl men vroeger dacht, ah dat kind is wat onrustig en vergeet wel eens wat, denkt men nu veel eerder in de richting van ADHD. Of een kind dat weinig vriendjes heeft en zich een beetje, beetje vreemd gedraagt, dat was vroeger een beetje een rare snuiter. Maar nu is het een PDD-NOSer. Dus die labels die zijn ook bij gewone, bij leken he, psychiatrische leken terecht gekomen zoals leraren.
Int. Wat is de consequentie daarvan, dat allerlei kinderen allerlei labels krijgen.
vdWolf Dat men ook vaak in termen van labels over die kinderen zit te praten.
Int. Wat, wat ben jij voor jongen?
Shane Blij en lief voor de katten.
Int. Maar hoe kan het dan zijn dat de juf klaagt over jou?
Shane Omdat ik druk ben. En met m'n tafel en ik roep dingen door de klas steeds.
Voiceover De moeder van Shane wilde haar zoon geen pillen geven. Ze hoopte de situatie op een andere manier op te lossen. Zonder medicatie.
Int. Werd dat door mensen op school begrepen dat u dat niet wilde doen?
Moeder nee. Nee het werd eigenlijk niet met zoveel woorden gezegd maar het kwam er eigenlijk een beetje op neer dat ze vonden dat ik z'n ontwikkeling in de weg stond, omdat er veel meer in zat dan er uit kwam en met Ritalin zou dat toch wel een stuk beter gaan.
Int. Dus eigenlijk was u een slechte ouder.
Moeder Dat hebben ze niet gezegd, maar dat kon ik wel merken tussen de regeltjes door. Ja.
Titel L. Batstra, psycholoog
Batstra Je moet als ouder best wel sterk in je schoenen staan om dat te weigeren. En ik ken wel ouders die hun poot stijf houden en die zeggen van, wij gaan niet met ons kind naar de psychiatrie, wij geven ons kind de kans om hier over dit gedrag heen te groeien. En we proberen op allerlei andere manieren om dit kind te helpen.
Voiceover In de afgelopen jaren is er veel in het onderwijs veranderd. Van kinderen wordt zelfwerkzaamheid verwacht. Klassikaal onderwijs is allang geen vanzelfsprekendheid meer.
Moeder Als je als leerkracht verwacht dat die kinderen rustig zijn, waarom zet je ze dan in groepjes van 4 allemaal met de gezichten naar elkaar toe? Kinderen mogen door de klas lopen, … ik denk ja ze verwachten aan de ene kant dat dat kind rustig is en aan de andere kant creëer je dus onrust in mijn ogen. Zou ik anders doen. Dus dan denk ik ook van ja, ligt 't nou aan de ADHD of aan hun manier van lesgeven?
Voiceover De moeder van Shane is haar zoon op school gaan observeren. En zag dat ie vooral druk was als ie moeite met leerstof had.
Moeder Pas later heb ik geopperd van nou als het nou zo'n probleem is om mijn kind wat extra begeleiding te geven, dan ben ik bereid om zelf 2 keer per week op school te komen. En daar hebben ze me ingestemd en dat ging hartstikke goed.
Int. En sindsdien gaat het beter?
Moeder Sindsdien gaat het beter.
Titel K. van der Wolf, hoogleraar gedragsproblemen
vdWolf Ik ken leerkrachten die zeggen nou ik heb 4 ADHD-ers, ik heb 3 PDD-NOsers ik heb 4 dyslecten, ik kan geen lesgeven. Terwijl vroeger waren dat kinderen die lazen niet zo goed. Of die gedroegen zich een beetje vreemd of die waren onrustig.
Int. Wat is uw boodschap naar die leerkrachten toe?
vdWolf Nou dus wees voorzichtig met die labels want je maakt het kind ook probleem eigenaar en, en dat is vaak helemaal niet nodig.
Voiceover Over ADHD bestaan onder beroepsgenoten controverses. Dat heeft alles te maken met het feit dat de stoornis niet fysiek aantoonbaar is. De diagnose wordt gesteld aan de hand van interpretatie van gedrag.
Titel R. Rodrigues Pereira, kinderarts
Pereira En die diagnostiek is natuurlijk ingewikkeld in die zin dat je geen standaard hebt. Je hebt geen gouden standaard. En je, je vult een vragenlijst in bij wijze van spreken en dan ga je dat scoren, kijk je of het kind goed functioneert of niet, kijk je op school en thuis hoe het allemaal loopt. En dan zeg je ja of nee 't is ADHD. Maar t zou natuurlijk veel makkelijker zijn als je een beetje bloed kon prikken, een hersenscan kom maken en dan zeggen van nou ik zie het zo en het is gewoon 100 procent ADHD en zo moet je het behandelen.
Titel L. Batstra, psycholoog
00.22.09 Batstra ADHD gedrag is bij uitstek het gevolg van meerdere oorzaken. Het is nooit alleen de aanleg van het kind die de oorzaak is. Maar door die diagnose te stellen, ja leg je wel de oorzaak zuiver en alleen bij het kind. En daar maak ik me zorgen over want ik denk dan van wat doet zo'n label met een kind. Wat doe het met het zelfbeeld van een kind als je opgroeit met het idee ik heb een afwijking, ik heb een ziekte.
[muziek]
Voiceover Dit is Ilana, 7 jaar. Ilana voelt heel goed dat ze door haar ADHD diagnose heel anders wordt behandeld dan de andere kinderen.
Titel R. Jansen, vader Ilana.
Vader Ik heb wel het gevoel dat ze dat heel erg merkt. Dat ze dus inderdaad weet dat ze anders is.
Moeder ja
Vader En op bepaald gedrag dus gecorrigeerd wordt. En dat ze dan het gevoel krijgt, oh, ik word daarom, om die reden word ik elke keer gecorrigeerd.
Moeder in de klas..
Int. ik heb iets.
Vader Ik heb iets, ja. ik ben anders als anderen en dat zegt ze zelfs, soms letterlijk.Thuis. Zeker als ze een periode heb dat ze, ja in zak en as zit.
[muziek]
Voiceover Ilana slikt medicijnen. Volgens de ouders oefende de school druk op hen uit.
Vader Als jullie inderdaad niet kunnen overstappen naar die medicatie zodat haar schoolprestaties daardoor verbeteren, dan moet ze naar speciaal onderwijs maar dan zal ze alsnog en dat is dan een eis die ze stellen, moet ze alsnog aan de medicatie dus je wordt eigenlijk al naar een bepaalde ..
Moeder ..ja je wordt erin ge..
Vader ..positie gedwongen om je kind een, ja toch wel een zware medicatie te geven. Daar waren we in het begin ook absoluut niet blij mee.
Int. Maar dat bent u wel gaan doen.
Moeder ja.
Int. Als je die pil slikt, voel je je dan anders?
Ilana Nog niet helemaal.
Int. klein beetje anders?
Ilana ja
Int. Wat gebeurt er dan van binnen?
Ilana dan word ik opeens rustiger en dan ga ik soms dromen op school.
Int. Dromen op school?
Ilana dan ga ik alleen kijken, dan knipper ik soms niet.
Int. Dan knipper je niet met je ogen. Door de pilletjes.
Ilana ja.
Titel N. Alarda, moeder Ilana
Moeder Na de schoolvakantie heb ik het haar niet gegeven, zonder het te zeggen. Zo ver ging ik eigenlijk al dat ik dat een beetje stiekem deed tussen haakjes.
Vader Toch ook eens te kijken wat hun reactie daarop was.
Moeder Maar dan werd gevraagd aan Ilana, heb jij je pilletje genomen en Ilana he we voeden haar eerlijk op, zegt nee. En uiteindelijk krijg je na een paar dagen een juffrouw die zegt t werkt toch beter met medicatie. Dus. Dan sta je er weer. En ik geloof ook wel dat Ilana misschien wat meer aandacht nodig heeft. Maar dat kan niet gegeven worden binnen dit systeem.
Voiceover Soms willen ouders juist graag een ADHD diagnose voor een kind. Zoals de moeder van Leonie. Zij weet zeker dat haar dochter ADHD heeft. Leonie heeft de pillen wel eens geprobeerd.
Pereira He Leonie, ik zie jou dus voor het eerst maar ik weet eigenlijk wel van je moeder dat jij ook ADHD hebt.
Moeder Wij zien gewoon zoveel kenmerken en dingen en eigenschappen waarvan zij zich denk ik niet realiseert dat dat echt bij ADHD hoort. En dat is best moeilijk om dat eh aan d'r verstand te krijgen.
Pereira Nou 't vervelende is natuurlijk ADHD-ers zien er leuk of gewoon uit. En jij ziet er ook leuk uit. Niemand ziet dat jij wat hebt.
Leonie [lacht]
Stem Dat is de vierde keer al dat ik dat hoor.
Pereira nee maar niemand, niemand ziet dat je wat hebt.
Moeder nee
Pereira Nee.
Moeder Wij merken het met name in de bitserigheid en het kortaffe. Als ze wel inneemt is ze anders. Ja. Wij merken het gelijk en dat is heel raar en dan zegt ze van dat kan niet. Het kan dus we. We merken het echt.
Pereira Maar ben je wel eens bitserig?
Leonie Ja maar volgens mij is iedereen dat wel eens.
Pereira Maar andere mensen merken het ook.
Leonie Ja blijkbaar wel.
Pereira ja… ja.
Batstra Wat je dan soms ziet gebeuren is dat ouders volstrekt normaal gedrag ook gaan zien in het licht van die stoornis. Bijvoorbeeld ik hoorde een keer op de gang een moeder zeggen, jeetje dus het feit dat ie altijd wegloopt voor z'n huiswerk, dat ie dat niet wil maken dat hoort er ook bij. Dat wist ik net, dat dat ook bij ADHD hoort. En toen dacht ik ja nee, kinderen vermijden hun huiswerk. Dat, dat is op zich normaal kindgedrag, alleen je gaat door dat diagnostische interview dat zien als een symptoom.
Moeder Ze merkt zelf niet, ze heeft geen last van dat ze geen, dat de concentratie minder is.
Pereira Nee, dus jullie merken het verschil en je merkt het verschil
Moeder ..wij merken 't.
Pereira in cijfers en in de productie zal ik maar zeggen of in de prestaties.
Moeder ja, beslist. Ja.
Pereira ja. Mm. Ja.
Moeder ja.
Meisje Ik had 't niet echt heel erg nodig maar dit jaar ga ik 't wel echt gebruiken.
Pereira Maar je had het niet nodig en je bent wel over gegaan.
Meisje ja.
Pereira ja. en hoeveel neem jij als je het goed neemt?
Meisje2 Nou ik heb nu vakantie en dan heb ik 2 dagen neem ik wel m'n medicatie en dan eb ik meteen 2 verslagen af die al een half jaar liggen te wachten.
Pereira Ja nou dat is toch wel heel typisch. Ja.
Meisje2 Ja zeg maar als ik ze niet neem dan denk ik van ja maar het maakt niet zoveel uit en als ik ze dan wel heb genomen dan denk ik oh ja t maakt toch wel echt een heel groot verschil.
Pereira ja. en wat leer je daar nou van?
Meisje2 Dat ik ze moet nemen….
[ondertiteling]
00.27.18 Frances Deskundigen zijn ontzettend bang om een diagnose over het hoofd te zien.
Titel A. Frances, psychiater
Frances Ze denken dat die patiënten een behandeling verdienen en dat het slecht met ze afloopt als ze die diagnose en behandeling niet krijgen. Maar deskundigen houden veel te weinig rekening met vals-positieve gevallen. Mensen die de diagnose onterecht krijgen.
Voiceover De ADHD lobby heeft de afgelopen jaren op volle toeren gedraaid. Op internet kent ADHD duizenden hits. Er zijn bladen over vol geschreven. Overal in het land kunnen ADHD-ers in ADHD cafés lotgenote ontmoeten. En voor de doe het zelver is er de ADHD zelftest.
Batstra Ik ken best wel veel mensen die zeggen nou ik heb zo'n ADHD lijstje op internet ingevuld en ik heb het ook. En niet iedereen gaat er dan serieus iets mee doen, maar voor sommige mensen is het misschien prettig om, ja om te kunnen zeggen van dit is de reden waarom het niet helemaal gelopen is zoals het had moeten lopen in mijn leven.
Voiceover Voor de farmaceutische industrie die geen reclame mag maken is het belangrijk dat het grote publiek de aandoening leert kennen. Medicijnfabrikanten verspreiden volders voor in de wachtkamer. Via hun websites wordt het grote publiek op het bestaan van ADHD geattendeerd.
[fragment] [ondertiteling]
We hebben het vandaag over ADHD oftewel aandachtstekort/hyperactiviteitsstoornis.
Batstra Ze zitten overal maar je ziet ze niet altijd. Dus als je als bezorgde ouder eens gaat googlen en je gaat kijken van ik zoek wat informatie over ADHD op, dan is de kans vrij groot dat je op websites komt die gesponsord worden door de industrie. En op die websites wordt ADHD neergezet als een neurobiologische hersenafwijking waarvoor een wondermiddel bestaat, namelijk Ritalin.
Voiceover Deze website is van het farmaceutische bedrijf Eurocept, speciaal voor het onderwijs gemaakt. Directeur van Woensel mag geen reclame maken voor zijn producten, dus promoot hij de aandoening op deze manier.
Titel M. van Woensel, directeur Eurocept
vWoensel Ik denk niet dat we over aandoening promoten moeten praten, ik denk niet dat we over aandoeningen moeten promoten praten, ik denk dat het een samenwerking is tussen artsen en de industrie in het kader van een stukje professioneel benadering van ADHD. Dat je in feite de ziekte ook op de goede manier ook onder de aandacht brengt.
Voiceover Sinds jaar en dag wordt het middel Ritalin voorgeschreven. Het werkt kort en moet een paar keer per dag geslikt. De nieuwe middelen als [eclasim], concerta en [medikinet] werken langer. Oudervereniging Balans die de belangen van ouders van kinderen met ADHD behartigt, heeft deze nieuwe middelen in haar blad enthousiast verwelkomd.
Titel A. Paternotte, oudervereniging Balans
Paternotte Wij zijn begonnen natuurlijk met die, dat medicijn wat, wat een paar keer per dag ingenomen moest worden. En toen is er een ander soort medicijn gekomen, nou dat, dat willen ouders weten. En daar hebben wij toen over bericht, dat is de laatste jaren niet meer gebeurd dus
Int. Dat was wel heel fijn voor de farmaceuten dat u daar enthousiast over was.
Paternotte Is dat zo?
Int. Was u daar niet enthousiast over?
Paternotte Ik was er enthousiast over. Absoluut. Ja.
Int. En dat is dus fijn voor de farmaceuten geweest.
Paternotte Is dat zo? Ik denk dat het fijn is voor de ouders dat ik enthousiast was over het feit dat er dus meerdere medicatie beschikbaar kwam zodat artsen ook kunnen kiezen en kunnen kijken wat bij welk kind hoort.
[muziek]
Voiceover dit is Lotte. Elf jaar. Lotte gebruikt geen ADHD medicatie meer. Ze volgt een dieet dat haar rustiger maakt. In eerste instantie liet haar moeder zich informeren door de vereniging Balans en leek medicatie de beste keuze
Titel M. Boersma, moeder Lotte
Moeder Balans is toch wel heel erg gericht op de meer traditionele aanpak van kinderen met ADHD, in ieder geval in die tijd en dat is het geven van medicijnen. En ook als ik zie hoe Balans nu nog steeds publiceert als er wat over geschreven wordt, over bijvoorbeeld de aanpak waar wij nu voor hebben gekozen is dat meer zoiets van het is, nou ze zeggen nog net niet dat het kwakzalverij is maar daar komt het wel op neer.
Lotte Ik had de hele tijd hoofdpijn, buikpijn, heel veel oorpijn. Kon nooit in slaap vallen, ik had wallen onder m'n ogen. Dus ik, en ik woog hartstikke licht. Gewoon te licht.
Int. En je zegt ik voelde me helemaal niet zoals ik ben.
Lotte Nee. Maar nu wel sinds ik aan een dieet ben.
Int. Hoe ben, hoe ben jij dan?
Lotte ja ik ben gewoon, gewoon blij maar toen ik aan die pillen zat was ik gewoon heel depri.
Moeder t Is natuurlijk makkelijk, elke dag een pil en je probleem is opgelost. Terwijl we zijn nu ruim anderhalf jaar bezig om uit te zoeken wat voor voedingsmiddelen effect hebben op Lotte's gedrag en dat is natuurlijk iets van hele lange adem. En zeker in het begin, met een dieet wat best streng is en waar ze heel weinig mogen, t is voor een kind ontzettend knap om dat vol te houden
Int. Dus daar moet je allemaal in investeren.
Moeder ja. En dat is lastig en dat vergt gewoon veel meer inspanning en energie en consequent zijn dan elke dag maar een pil geven.
Voiceover Oudervereniging Balans is vaak verweten dat ze te veel op de hand is van de farmaceuten.
Paternotte U moet niet denken dat ik medicatie propageer. En ik zou het ook heel vervelend vinden als het in de uitzending komt.
Int. Wordt dat u vaak verweten?
Paternotte t Wordt mij heel vaak verweten. Ik propageer..
Int. Hoe zou dat komen?
Paternotte Ik propageer behandeling. Dat zal komen omdat heel veel mensen zo anti medicatie zijn en dat zijn vaak de mensen die er niets van weten. Die een soort morele verontwaardiging hebben over het gebruik van pillen.
Voiceover Onder druk van de critici heeft de vereniging Balans haar banden met de farmaceutische industrie verbroken. Met tegenzin. Want het scheelt inkomsten.
Paternotte Ik denk dat het goed is dat wij binnen de vereniging een discussie aangaan of wij onze oren moeten laten hangen naar de criticasters, dat wij geld van de farmaceuten gebruiken of, of op andere mogelijke manieren aan geld komen. Of dat we kunnen denken van nou ja, weet je wat we kunnen dat geld heel goed gebruiken voor onze ouders. Die discussie zouden wij moeten voeren denk ik.
Voiceover Oudervereniging Balans heeft flink werk gemaakt van een lobby om de nieuwe ADHD middelen te promoten. Hier in 2006 wordt gedemonstreerd in Den Haag en kamerleden duidelijk gemaakt dat middelen als concerta en medikinet in het basispakket moeten komen.
Paternotte Deze kinderen doen het hartstikke goed op medicatie en dat vinden hun dokters ook ontzettend belangrijk. Alleen het punt is dat het vreselijk duur is en dat het soms zo maar kan zijn dat die ouders dat niet kunnen betalen.
Voiceover De acties zijn tevergeefs. Voor die pillen moet nog altijd worden bijbetaald. Maar dan is er een apotheker in Bavel die daar iets op heeft bedacht. Hij is zelf langwerkende medicatie gaan maken. En omdat hij die zelf bereidt, heeft hij de zorgverzekeraars zo ver gekregen dat zij die pillen helemaal vergoeden. Het college van zorgverzekeraars bevestigt dat. Dokter Pereira is een van de artse die zijn pillen afneemt.
Pereira En ben jij toe aan een nieuwe pil die langer werkt? Want we hebben namelijk tegenwoordig, dat was vroeger niet, maar tegenwoordig een pilletje dat werkt dus als 2 keer 7,5 milligram.
Moeder ja
Meisje hoeveel milligram is die pil?
Pereira dit is 7,5 milligram, dat is driekwart pilletje.
Meisje oké… ja.
Moeder En krijg je die wel vergoed?
Pereira Dei zijn helemaal gratis.
Moeder oké.
Meisje Dat is fijn want mijn verzekering vergoedt niks.
Pereira oké. Dat is eigenlijk een win-win situatie.
Voiceover Dit is de Regenboog apotheek in Bavel. De apotheker zelf wil ons niet te woord staan. Hij is bang voor repercussies van de grote farmaceuten. De inspectie laat ons weten dat hij inderdaad deze pillen mag aanbieden. Als het maar op kleine schaal en bij medische noodzaak gebeurt. Maar is hij wel op kleine schaal actief? Op zijn website bericht ie uitgebreid over de nieuwe medicatie en in mailings aan artsen biedt ie z'n nieuwe product aan. Dat lijkt in strijd met de geneesmiddelenwet. Z'n patiënten zijn er misschien blij mee. De farmaceuten vinden het onacceptabel.
titel M. van Woensel, directeur Eurocept
vWoensel Het gaat hier over grootschalige reclame voor een niet geregistreerd middel en wij verwachten dat de overheid dat gaat stopzetten.
Voiceover van Woensel en zijn collega farmaceuten hebben bij de inspectie hun beklag gedaan.
Int. Het is toch voor u vooral een economische kwestie, u bent toch gewoon bang om een marktaandeel te verliezen?
vWoensel Ja, dat, dat kunt u inderdaad zo stellen. Uiteraard zijn wij een bedrijf en hebben wij uiteraard als bedrijf ook onze economische belangen. Maar het gaat mij nu in feite veel breder. Als dit inderdaad aan de orde van de dag zou zijn in Nederland, in t kader van volksgezondheid, dan maak ik mij gewoon als farmaceutisch bedrijf, onderdeel van die bedrijvenkolom, ernstige zorgen.
Voiceover Zo proberen klein en groot dus te proberen van het gat in de markt dat ADHD heet. De financiële belangen zijn groot.
00.36.12 [ondertiteling]
Frances Door de verruiming van de diagnose voor ADHD worden nu veel mensen behandeld die het niet nodig hebben. De farmaceutische industrie pusht dat enorm. Als zij geen producten meer op de markt kunnen brengen en alles generiek wordt, zullen de prijzen waarschijnlijk dalen.
[aftiteling]
