TRANSCRIPTIE
ZEMBLA - Het stinkt in Brabant
00.01 man En dan Guus Meeuwis nog steeds zingen over het mooie Brabantse platteland he en daar nog een volkslied over maken he, en Brabant culturele hoofdstad in 2018 en dan doet, ja en Brabant het groen ommeland, daar moeten we ook een heel project van maken. Ik zeg het groen ommeland? Hoezo cultuur, hoezo groen ommeland.
Man Het enige wat je nog ziet is dat ze….
Man.. gewoon een industriegebied…
[leader]
Voiceover De spanning op het Brabantse platteland is om te snijden. De burger in het buitengebied knokt voor een goed leefklimaat. Tegen stank en ongezonde lucht.
Man Als wij dan heel de dag thuis zitten en de kinderen komen thuis, dan zeggen ze oh pa wat stinkt het hier toch, ik snap niet dat ge het hier vol kunt houden, zo erg is het hier we.
Voiceover De moderne varkensboer gaat voor steeds grotere stallen met steeds meer dieren en dat vooral voor de export.
boer Vroeger hadden wij maar 10 procent van de varkens van die we nu hebben.
Int. Echt waar?
boer en wij werkten met net zoveel mensen in die varkenshouderij.
Voiceover Het is een ongelijke strijd tussen boeren en burgers, want de varkenshouder blijkt invloedrijke vrienden te hebben op het gemeentehuis. Daardoor kan hij soms grond kopen met voorkennis ofe een stal bouwen zonder de juiste vergunningen.
Int. Had u geen voorkennis?
Man nee ik had geen voorkennis.
Int. Want dat wordt gezed he.
Man nee ik had helemaal geen voorkennis.
Man Waarom kunnen zij zo hun gang gaan? Omdat niets transparant is en alles gebeurt dus achter de gordijnen.
Voiceover Grote varkenshouders met slimme adviseurs. Ambtenaren die betaald advieswerk doen voor boeren. In Zembla, een plattelandsdrama waarin Brabantse gemoedelijkheid plaatsmaakt voor familievetes en politieke spelletjes.
[titel] Het stinkt in Brabant
Voiceover Henk en Ria Kroot wonen in Middelbeers, gemeente Oirschot. Een klein agrarisch dorpje in de Brabantse Kempen. Zij kochten dit huis 31 jaar geleden. En dit is buurvrouw Lenie Meesters. Voorzitter van het onlangs opgerichte actie comité. Want er is hommeles in het dorp.
H Kroot Dat kleine hokje langs die veldschuur daar, dat kleine hokje stond er en dat huisje en meer niet dus er is bij gekomen. Eerst die gebouw voor die voor het oud stalletje. Toen is die veldschuur gekomen. Toen is deze stal gekomen, toen is nummer 4 gekomen, nummer 5 en nummer 6 is er bij gekomen en nummer 7 daar is ie nou mee bezig. Het is voor mij een grot schandaal.
[titel] H. Kroot, bewoner Oirschot
H Kroot Er staan borden in de tuin, het staat in de verkoop maar niemand komt er kijken. Want ze zien die stallen hier daar staan en die lelijke silo's hier en ze rijden gewoon door.
Voiceover 200 meter naar rechts staan de varkensstallen van de familie Timmermans. Dit bedrijf wil ook uitbreiden en dat maakt de zaak voor Henk Kroot extra pijnlijk.
H Kroot Hij is getrouwd met een zuster van mij, met m'n jongste zuster.
Int. Familie van u?
H Kroot Ja da's familie van mij, m'n zuster dus ja. Maar die gaan nou ook een stal bij zetten.
Int. Willen.
H Kroot ja.. ook eh t is de bedoeling om er een stal bij te zetten achter, dus dat zit ook in, in de buurt van 200 meter dat vind ik ook jammer.
Int. Maar dit splijt, dit splijt families dus.
H Kroot ja dat zou kunnen.
Int. U zit zo meteen te procederen tegen uw eigen zuster?
H Kroot ja dat zal er wel van komen ja. Maar ja daar hebben wij ook.
Int. maar dat [?]
H Kroot maar ja daar hebben wij ook, daar hebben wij ook stank van, die stank van m'n zuster is niet anders dan van eh van m'n buurman dus dat maakt niks uit. Stank ik stank. Maar de sfeer wordt er niet beter onder eh onder mekaar.
[titel] L. Meesters, bewoner Oirschot
Mw Meesters Wij waren, wij waren allemaal heel aardige mensen he, dat waren allemaal heel leuk en allemaal heel gezellig, totdat wij op een gegeven moment gingen zeggen stop. Nu is het genoeg, nou dit vinden wij niet meer leuk. En toen waren wij in 1 keer niet meer aardig.
Voiceover Een boer mag niet zo maar een nieuwe stal bouwen. Daar gelden strenge regels voor. En die regels zijn voor iedereen gelijk, zou je denken.
Mw Meesters Als alle plannen doorgaan, dan komt hier dus 8,43 hectare in totaal aan varkensstallen en een dikke 2 hectare aan, van een geitenbedrijf.
Int. Dus dit wordt helemaal volgebouwd.
Mw Meesters Dit wordt dan helemaal volgebouwd.
Voiceover Steeds meer politieke partijen vinden dat het afgelopen moet zijn met de bouw van nieuwe megastallen. Zelfs staatssecretaris Bleker zegt deze week de ongewenste ontwikkelingen tegen te willen gaan. En politici hebben het laatste woord, zou je denken. Maar Lenie Meesters en haar buren bekruipt een heel ander gevoel. De boeren in hun buurtschapje krijgen bijna alles voor elkaar. Willen ze uitbreiden dan breiden ze uit. En dat zet kwaad bloed want de overlast is enorm.
Int. Uw, uw vrouw is een beetje boos.
Hr Meesters Nou ik denk dat we allemaal wel boos zijn.
Int. ja?
[titel] H. Meesters, bewoner Oirschot
Man ja. naar hetgeen wat hier allemaal de laatste jaren gebeurd is, denk ik dat we allemaal wel boos kunnen zijn en moeten zijn.
Mw Meesters Ik vind het bullshit om te zeggen van dan had je daar maar niet moeten gaan wonen. Alle mensen die hier wonen zijn hier geboren en getogen. De wieg stond hier. Wat moet je anders?
Int. Maar die boeren die hebben toch gewoon netjes vergunning aangevraagd en zo?
Hr Meesters ja… nou als we daarover moeten praten over dat netjes vergunning, wat is er allemaal gebeurd, wat hebben ze niet aan fouten gedaan? Ik bedoel en er komt nog meer. Er zit, zoals we altijd zeggen er zit nog genoeg onder die deksel. Maar hij is al getild.
Voiceover Het Brabantse platteland verandert in rap tempo. Het traditionele boeren gezinsbedrijf verdwijnt. Grote semi industriele varkensbedrijven komen er voor in de plaats. Maar gaat het allemaal wel netjes volgens de regels of worden er zoals bezorgde burgers beweren, schimmige spelletjes gespeeld.
Voiceover Chris Hoeven uit Oirschot fokt biggen. Voornamelijk voor de Duitse vleesindustrie.
Hoeven Kijk hier zie je dan zo'n biggetje, deze wordt gefokt eigenlijk speciaal dat ie minder vet heeft dus meer vlees. En je ziet dan ook dat ie een dunne huid heeft. We kunnen zien dat ie mooi roze is.
[titel] C. Hoeven, varkenshouder Oirschot
Hoeven Dus als je een roze big hebt met weinig haren, heeft ie meestal minder vet en meer vlees.
Voiceover Hoeven produceert 50.000 biggen per jaar maar dat is nog niet genoeg vindt de varkenshouder zelf en daarom wil ie op een andere locatie nog een stal bouwen.
Int. Wat voor stal wordt dit nou?
Hoeven dit wordt een nieuw te bouwen zeugenbedrijf. We hebben hier rekening gehouden met de welzijnseisen, alle aspecten op gebied van milieu en welzijn worden hier dus ingevuld. Hier hebben we een dragende zeugen stal, voor de drachtige zeugen. Vervolgens kan, als ze gaan werpen komen ze hier in de kraamafdeling. Als ze geworpen hebben en de biggen zijn 4 weken oud kunnen de biggen naar de biggenstallen toe en de zeugen gaan terug naar de dekstal waar ze weer geïnsemineerd worden. En komen zo weer in de dragende zeugenstal en zo heb je een cyclus in dit bedrijf.
07.44 voiceover Hier moet zijn nieuwe stal komen. De grond koopt hij al in oktober 2004. Die datum is belangrijk. Om dat te begrijpen moeten we terug naar 1997. De varkenspest breekt uit.
[tv fragment Nova, 6 februari 1997]
MvWeegen Nederland offert tienduizenden varkens op om te voorkomen dat het buitenland een importverbod afkondigt. Allemaal omdat de varkenspest is uitgebroken in de Peel.
Voiceover 1,1 miljoen varkens worden afgemaakt om deze zeer besmettelijke dierenziekte te bestrijden. De angst dat de varkenspest zich verspreidt, is groot.
[tv fragment]
vAartsen Het is een uiterst besmettelijke contactziekte dus vervoer moet echt niet plaatsvinden in het gebied.
Voiceover Landbouwminister van Aartsen besluit dat het roer om moet. Varkensbedrijven zullen worden geconcentreerd in zogeheten landbouw ontwikkelingsgebieden, kortweg logs genoemd. Waar die gebieden precies komen te liggen is dan nog niet duidelijk. Dat wordt pas officieel bekend gemaakt in 2005.. Maar sommige boeren blijken al eerder op de hoogte te zijn en kunnen zo op strategische plekken grond aankopen tegen een gunstige prijs. Argeloze burgers weten dan nog van niks en kunnen dus geen bezwaar maken.
[titel] C. Hoeven, varkenshouder Oirschot
Hoeven Nou ik denk dat de burgers zich niet verdiept hebben in de materie log op dat moment.
Int. Ja maar pas in mei 2005 is bekend geworden dit wordt het gebied waar je nieuwbouw mag plegen. En hoe kan het dan dat u het al eerder wist, wist u, ja hebben jullie je beter verdiept of hadden jullie andere informatie?
Hoeven Nee ik denk dat toen al bij de agrariërs al bekend werd waar de toekomstige log gebieden zouden komen.
Voiceover Hoe kan dat? Waarom weten boeren meer dan burgers? We vragen het aan hun voorman, Hans Huibers, voorzitter van de ZLTO, de invloedrijke Zuidelijke Land en Tuinbouw Organisatie.
[titel] H. Huibers, voorzitter ZLTO
Huibers Boeren hebben de laatste 50 jaar leren denken, dat ruimtelijke ordening bepalend is voor hun bedrijfsontwikkeling.
Int. Dus je moet goed opletten.
Huibers Dus onze organisatie, dat mag je ons ook niet verwijten, heeft zich de afgelopen 10 jaar, misschien nog wel meer dan daarvoor, ontwikkeld in let op in wat er in ruimtelijke en in milieuplannen gebeurt.
Voiceover Boeren zijn uitermate goed geïnformeerd. Maar dat geldt niet voor de burgers. Sterker nog, belangrijke informatie wordt hen onthouden. Dit wordt mevrouw Brans pijnlijk duidelijk wanneer zij als vertegenwoordiger van de burgers in het buitengebied zitting neemt in een provinciale klankbordgroep. Deze klankbordgroep adviseert provinciebestuurders over de herinrichting van het platteland. Hier maakt mevrouw Brans kennis met de mannen van de ZLTO.
[titel] C. Brans, Lid klankbordgroep
Brans Je kunt rustig stellen dat meer dan driekwart van de tijd het ZLTO aan het woord was.
Int. ja. En vertel eens hoe die gesprekken gingen?
Brans Nou die mensen die waren heel goed gedocumenteerd en ingepraat. Die hadden grote kaarten van alles, de wij zeiden altijd wat is dat en kunnen wij die niet krijgen maar dat ging kennelijk niet want die kwamen van het ZLTO.
Int. Zij hadden kaarten met de indeling van het gebied
Brans ja
Int. hoe het eruit moest gaan zien en u had die kaarten niet.
Brans Ja wij kregen ook wel kaarten van de provincie maar kleine kaartjes waar niet alles op stond.
Int. Dus zij waren beter geïnformeerd dan u.
Brans ja. ja veel beter. Ja.
Int. Wat vond u daarvan?
Brans ja, ik voelde me altijd eh in de verdrukking. Ik kwam ook vaak, het klinkt wel stom maar ik kwam af en toe huilend thuis eh dan zei m'n man wat is er en dan had ik het gevoel dat ik volkomen ondergesneeuwd was.
Int. Maar heeft u daar dan ook wel eens een keer over geklaagd, dat u zei van..
Brans ja, meerdere keren. Ja.
Hier heb ik dus een brief aan mevrouw Verburg, de minister, geschreven waar ik overigens nooit antwoord op heb gehad: "Wat me direct opviel was dat bij de afvaardiging van alle belangengroepen het ZLTO wel erg zwaar vertegenwoordigd was, namelijk met 4 personen. Ik was daar alleen namens de burgers in het buitengebeid. Terwijl in dat gebied toch veel meer burgers dan agrariërs wonen. Die vertegenwoordiging van ZLTO was dan ook nog eens zeer goed toegerust. Men beschikte over allerlei kaarten van situaties die besproken werden en was zeer goed ingelicht en ingepraat. Ik zat daar alleen, totaal onkundig, alleen vol goede wil.''
Een ik heb het gevoel, ja dat je eigenlijk kunt doen wat je wilt maar als mensen die machtig zijn plannen hebben, dat je dan weerloos bent want je kunt tegenstribbelen en zeggen wat je wilt maar er wordt, ja het is een soort schijn democratie.
Int. Uw voorganger werd de onderkoning van Noord Brabant genoemd. Is de ZLTO echt zo'n machtige organisatie hier?
[titel] H. Huibers, voorzitter ZLTO
Huibers nee ik denk dat je het zo echt niet moet zien. Volgens mij hebben wij [?] om belangenbehartiging, advies, projecten en participaties, alles bij elkaar zijn wij gewoon een stevige organisatie maar uiteindelijk moet je ook heel nuchter zijn, hier werken minder dan 200 mensen, we hebben een 700 bestuurders totaal die op basis van vrijwilligerswerk hun dingen doen, dus zijn wij een machtige organisatie, ik vind het woord macht helemaal verkeerd. Wij zijn een krachtige organisatie die in het belang van boeren en tuinders hun werk gewoon doen zoals ze het horen te doen. Maar de zware termen die u eraan toedicht, nou die herken ik helemaal niet.
Int. Nou ja ik heb ze niet zelf bedacht.
Huibers nee, nee maar ik herken ze gewoon niet.
Int. Nee nee. Oké maar als we dan kijken naar..
Huibers Anders moet ik tenminste nog eens na gaan denken over andere kleren of zo, als ik koning word.
Int. ja.
Voiceover Het is een ongelijke strijd tussen boeren en burgers. Kunstenaar Mark Mulders woont op landgoed Baast. Hier worden in 2009 de plannen gesmeed voor een groots burgerprotest. De mensen moeten zich realiseren wat er aan de hand is. Dat er in stilte een grandioze agrarisdche revolutie gaande is. Het motto, megastallen nee.
[titel] M. Mulders, megastallen nee
Mulders Ik ben hier op landgoed Baast, een paradijsje tussen 3 hele grote steden, he, Tilburg, Eindhoven, Den Bosch. Een oase voor allerlei natuurliefhebbers. Alleen het wordt gruwelijk bedreigd door de intensieve varkensvee fokindustrie kun je eigenlijk we noemen want boerderijen zijn het natuurlijk niet meer.
Int. Nee want ook hier vlakbij komt zo'n landbouw ontwikkelingsgebied.
Mulder ja. hier vlakbij Lo..Langereit een paar honderd meter verderop komt een enorm log met inderdaad, je mag het van hun niet zeggen maar het zijn wel degelijk megastallen als tennisvelden of tennisbanen of voetbalvelden zo groot. Met heel veel dieren in een soort geconcentreerd kamp opgeslagen kun je eigenlijk zeggen.
Voiceover Dat er in de klankbordgroep van mevrouw Brans niet naar de burger werd geluisterd is al erg genoeg. Maar het waren de reconstructie commissies waar de echt belangrijke beslissingen zijn genomen. in die commissies werd besloten waar de nieuwe bedrijven zouden komen. De boeren en de ZLTO waren ruim vertegenwoordigd maar er zat geen enkele burger in en daar maken de mensen van Megastallen nee zich nu enorm boos om.
Int. Die boeren die wisten dus al wel wat er stond te gebeuren en jullie wisten dat niet dus jullie hebben als burgers gewoon niet goed opgelet.
[titel] S. Borsboom, megastallen nee
Borsboom Ja maar als je niet weet waar je op moet letten, dan kun je ook niet opletten. He want..
Int. Nou amar de, de provincie heeft toch ook gecommuniceerd, heeft toch ook melding gemaakt?
Man nee
Borsboom nou en dat daar zit natuurlijk ook een heel groot pijnpunt, dat is voor mij persoonlijk de belangrijkste drijfveer geweest om me hier voor in te zetten. Je bent dus als burger compleet overgeslagen. He die, die begrenzing van die gebieden waar wel en niet uitgebreid mag worden, die is vastgesteld in reconstructiecommissies, officieel. Die zijn tussen 2002 en 2005 bezig geweest. en in die reconstructiecommissies hebben de boeren een oververtegenwoordiging gehad, de waterschappen en het, kern van het verhaal is dat je als burger dus niet in die reconstructiecommissie hebt gezeten.
[titel] R Pessers, megastallen nee
Pessers Ja en toen hebben we gezegd ja maar dat laten we niet over onze kant gaan . We gaan nu meteen met elkaar wel in conclaaf, met Sonja en Mark en Trudie en we hebben hier op Baast, in het centrum van Baast het besluit genomen dat we daar op z'n minst eens een manifest tegen moesten gaan schrijven. Nou dat is het manifest geworden wat ten grondslag heeft gelegen aan megastallen nee. En op grond daarvan hebben we langzamerhand in de omgeving in een steeds groter worden de cirkel iedereen gemobiliseerd.
16.02 voiceover Met 30.000 handtekeningen dwingt het burgerinitiatief megastallen nee de provinciale politiek tot een debat over de intensieve veehouderij. Met succes, zo lijkt het. Want precies een jaar geleden, op 19 maart 2010, wordt op het Provinciehuis in Den Bosch een belangrijk besluit genomen.
Pessers Ze hebben toen gezegd om nu een status quo te creëren, 19 maart, vanaf nu wordt niet meer uitgebreid in die intensieve veehouderij.
Int. Dus jullie dachten fantastisch.
Pessers Wij dachten we zijn er ja
[titel] M. Mulders, megastallen nee
Mulders Ja en de kranten dachten het ook, want de krantenkoppen waren stop van de megastallen in Noord Brabant dus ik kreeg van allerlei vrienden en vriendinnen uit de Randstad allemaal felicitaties van god Mark fantastisch he. toen dacht ik van ja het is het ziet er allemaal goed uit maar, en inderdaad bleek het een compleet wassen neus want achter de deuren was [ZLTO , de Fion] met de Rabobank en het CDA allang weer bezig te bedenken hoe komen we hier onderuit, hoe kunnen we toch nog even doorgaan en toen hebben ze dus inderdaad besloten dat allerlei mondelinge niet mondelinge afspraken waar nog allerhande gedoe over is,
Pesser allemaal keukentafel convenanten
Mulders ze hebben gewoon heel slim bedacht, ja maar er zijn afspraken gemaakt en die moeten we wel weer nakomen.
Int. afspraken over..
Pessers ..over de uitbreiding van de megastallen, over logs. Ja.
Mulders Is een wassen neus.
Voiceover Het Brabant van vroeger bestaat niet meer. Ondanks burgerprotesten en beloften van politici mogen boeren toch grote stallen bouwen.
Mulders En dan Guus Meeuwis nog steeds zingen over het mooie Brabantse platteland he
Pessers ja ja
Mulders en daar nog een volkslied over maken he.
Pessers ja.
Voiceover De varkensboer van vroeger bestaat niet meer
Mulders Chris Hoeve is gen boer natuurlijk. Hij laat zich wel in een blauwe overal met een klein biggetje fotograferen, maar dat is natuurlijk nep. Hij heeft een driedelig pak meestal en hij zit de chemicaliën boekhouding bij te regelen.
Voiceover De varkensboer van nu is een grote ondernemer die de mazen in de wet kent. Hij wordt geholpen door de ZLTO, de machtige boeren organisatie en hij heeft invloedrijke politiek vrienden, vooral bij het CDA.
CdSande Zullen we even binnenkijken bij eh bij de afdeling dan?
Int. ja, graag
Voiceover Cees van de Sande uit de gemeente Reusel de Mierden is stallenbouwer. Daarnaast fokt hij stieren en heeft hij verschillende varkensbedrijven. Hij is 1 van de grootste agrarische ondernemers in Brabant.
Int. Hoeveel stallen bent u op dit moment aan het bouwen?
[titel] C van de Sande, aannemer en varkenshouder
CvdSande Ja laten we zeggen, we bouwen er momenteel ik denk een stuk of 12, 13.
Int. Hoe lang zit u al in de aannemerij?
CvdSande Ik zit 30 jaar, ik zit 32 jaar in de aannemerij maar ik zit 30 jaar in de agrarische bouw.
Voiceover Zijn ambities als bouwer en boer stuiten op steeds meer weerstand in de Brabantse Kempen. Ook in Reusel de Mierden wordt een actiegroep opgericht. Niet door import uit de Randstad, maar door mensen die altijd al tussen de boeren hebben gewoond.
[titel] S. van de Heijden, bewoner Reusel de Mierden
vdHeijden Cees van de Sande is van oudsher een aannemer die eh die inmiddels ook heel veel agrarische bedrijven heeft eh heeft opgericht en ook heel veel rechten heeft opgekocht en zodoende zijn bedrijf kan uitbreiden.
Int. Maar daar is toch niks mis mee?
vdHeijden Daar is op zich niks mis mee, t is een hele slimme man die precies de mazen van de wet weet en daar heel handig mee omgaat.
[titel] L. Schellekens, bewoner Reusel de Mierden
Schellekens er is niks mis met boeren want laat ik zeggen mijn ouders waren boer en is een prachtig beroep. Alleen waar we het hier over hebben heeft eigenlijk niks meer met boeren te maken. Dit zijn zulke grote bedrijven die zich verdrievoudigen. Ja heb je het dan nog over boeren.
Voiceover Cees van de Sande, zo vertellen zijn dorpsgenoten is vooral een slimme zakenman, met uitermate goede connecties.
[titel] C. Snijder, bewoner Reusel de Mierden
Snijder Nou ik denk dat ie heel veel goede adviseurs heeft, en ik vind het ook wel toevallig dat zijn broer een tijd lang wethouder in Reusel is geweest.
voiceover ja zeker. Cees heeft een broer. Jan van de Sande. Die is tot maart vorig jaar wethouder van het CDA in Reusel de Mierden. Boze tongen beweren dat broer Cees met voorkennis grond heeft gekocht. Is hier sprake van ordinaire vriendjespolitiek?
Int. Toen is er op een gegeven moment gezegd van ja er is belangenverstrengeling want broer Jan die zit op het gemeentehuis, is wethouder
JvdSande ja
Int. En broer Cees die koopt dan grond en die heeft dan voorkennis gehad.
[titel] J. van de Sande,oud-wethouder Reusel de Mierden
JvdSande Heb ik ook gehoord ja.
Int. ja.
JvdSande Kan ik niks aan doen he als mensen dat roepen. Ik vind dat eh dat is niet zo. Ik ben erachter gekomen dat mijn broer het gekocht heeft en toen had ie het al een hele tijd.
Int. U wist dat niet.
JvdSande nee.
Int., U kunt met uw hand op uw hart zeggen dat…
JvdSande ja. ja
Int. heeft u uw broer nooit van informatie voorzien?
JvdSande nee. Nee.
Int. Nou wordt er gezegd ja Cees van de Sande die wist wel heel goed waar die z'n grond moest kopen omdat ie wel heel goeie contacten had.
[titel] C van de Sande, aannemer en varkenshouder
CvdSande nee helemaal niet.
Int. En weet u dan waar de mensen op doelen?
CvdSande Ja ik denk een beetje op mijn broer maar ik vind het wel vervelend want ik kan er eigenlijk helemaal niks aan doen want ik ben míjn eigen gang aan 't gaan en hij is met politiek bezig dus dat is eh..
Int. Heeft broer Jan nooit tegen u gezegd van dit en dit zijn de ideeën met dat gebied.
CvdSande nee. Helemaal altijd, daar hebben wij bewust niet over gepraat.
Int.. Hebben jullie niet over..
CvdSande nee.
Int. ik kan me wel voorstellen dat de verleiding dan soms wel groot is.
CvdSande ja.. dat kan wel zijn maar dat, ik kan toch geen informatie winnen?
Voiceover De gemeente laat onderzoek doen naar de vermeende belangenverstrengeling maar daar komt niks uit. De broers ontkennen maar de sfeer in het dorp blijft gespannen. Ook als de gemeenteraad begin 2010 besluit dat er een tijdelijke bouwstop komt voor megastallen.
[titel] M. Simons, bewoner Reusel de Mierden
Simon In februari is er een voorbereidingsbesluit genomen door de gemeenteraad, wat eigenlijk inhield dat een jaar lang alle activiteiten in het buitengebied stil zouden liggen.
Int. En dat was echt een soort van overwinning die jullie hadden geboekt.
Simons Dat was een overwinning voor ons die we hadden geboekt. Alleen, eh zat er wel nog een klein donker randje aan die overwinning want eh het advies van de gemeente ambtenaar was dat die, dat voorbereidingsbesluit pas na 14 dagen zou in kunnen gaan. tijdens die 14 dagen zijn er verschillende bouwaanvragen gedaan nog her en der.
Int. oh echt waar?
Simons Terwijl bleek uiteindelijk van dat dat voorbereidingsbesluit acuut had in kunnen gaan. En die informatie was na 1 dag al bekend bij de wethouder en zijn ambtenaar alleen die heeft verzuimd om de gemeenteraad er verder op te informeren en actie op te ondernemen.
Voiceover Het resultaat, op de valreep worden nog 6 bouwaanvragen ingediend. Onder meer door Cees van de Sande.
Boemaars Dat bedrijf is het bedrijf wat Cees van de Sande gekocht heeft. En dat bedrijf heeft ie gekocht en het perceel, de grond hier rond omheen, ter grootte van 10 hectare is helemaal zijn eigendom.
Int. oké.
[titel] V Boemaars, bewoner Reusel de Mierden
Boemaars En de bedoeling is dat aan deze kant aan de Hoef een nieuw bedrijf komt, nieuw mega bedrijf zoals ze ook rechts en links van ons, dus hier tussenin zou nog een nieuw bedrijf komen.
Voiceover Hoe krijgen die boeren dat toch steeds weer voor elkaar en waarom komt dat maatschappelijk protest pas zo laat op gang? Oud wethouder van de Sande doet een opmerkelijke ontboezeming.
Int. Waarom werd het dan zo'n beladen dossier meneer van de Sande?
[titel] J. van de Sande, oud-wethouder Reusel de Mierden
JvdSande Ik denk dat het een beladen dossier geworden is omdat de mensen onvoldoende geïnformeerd zijn.
Int. onvoldoende geïnformeerd.
JvdSande onvoldoende actief geïnformeerd zijn door provincie en gemeente. Als het gaat over een bestemmingsplan in de bebouwde kom, in de kern van een dorp of een stad, als daar het bestemmingsplan gewijzigd wordt dan wordt er in het dorpshuis een bijeenkomst belegd en dan wordt iedereen door, door de stedenbouwkundige actief geïnformeerd. In het, voor het buitengebied in ontwikkeling toen, toen zijn er we een paar bijeenkomsten geweest maar die werden hoofdzakelijk bezocht door agrariërs, de georganiseerde agrariërs, de ZLTO en ik denk dat de mensen in het buitengebied niet in de gaten hadden dat er voor hun ook op het gebied van planologie en gebruik van het buitengebied veranderingen op komst waren.
Int. Dus ze voelden zich op een gegeven moment overvallen door het nieuws.
JvdSande Achteraf hebben die zich overvallen gevoeld.
Int. ja.
JvdSande Is correct. Dat dat ben ik helemaal met u eens.
24.23 voiceover De man die zelf decennia lang voor het CDA actief is geweest in de lokale politiek, bekent dus schuld.
Int. Dus u zegt eigenlijk zelf he als oud wethouder, als oud politicus, wij hebben die burgers onvoldoende geïnformeerd.
JvdSande Wij hebben niet in de gaten gehad dat er te weinig informatie bij die mensen terecht is gekomen. Ze hadden ze misschien wel kunnen krijgen als ze actiever geweest waren maar het ligt niet helemaal in de lijn als je zelf geen boerenbedrijf hebt en het gaat dan over dat soort onderwerpen, natuur, landbouw, dan kan ik me goed voorstellen dat je niet onmiddellijk in de gaten hebt dat dat invloed voor jou heeft als burger in het buitengebied.
Int. ja. Dat vinden die burgers kwalijk.
JvdSande Kan ik me voorstellen. Dat eh dat kan ik me goed voorstellen en daar is ook een hoop van de ellende begonnen.
Voiceover Van de Sande geeft toe, je moet als burger wel heel goed je best doen om invloed uit te oefenen op de besluitvorming. En zo kunnen boeren gemakkelijk hun gang gaan. soms mogen ze zelfs bewust de wet overtreden. Terug naar Oirschot. Het is woensdagavond 25 januari. De gemeenteraad vergadert. Opvallend veel varkensboeren zijn van de partij. Op de agenda staat de nieuwe stal van deze boer, Jos Klaassen. De burgemeester is aan het woord.
Burgemeester Wij hebben moeten constateren dat de heer Klaassen heeft gebouw in afwijking van die vergunning. En nu er dieren zijn is meneer Klaassen dus opnieuw in overtreding. De heer Klaassen is zijn bedrijf aan het oprichten en gebruiken zonder dat hij in bezit is van een rechtsgeldige milieu vergunning die overeenkomt met zijn bouwvergunning.
Voiceover Wat is er aan de hand? In deze stal houdt boer Klaassen ruim 2000 varkens. Terwijl zijn vergunningen niet in orde zijn.
Burgemeester En wij moeten daar in principe tegen optreden.
Voiceover daar moet de gemeente in principe tegen optreden. Maar wat doet het college?
Burgemeester Wij zijn van mening dat er weliswaar sprake is van een overtreding op het gebied van bouwen maar dat de overtreding legaliseerbaar is.
Voiceover De boer mag de wet overtreden en komt er zonder sanctie vanaf. In mooi ambtelijk jargon heet dat de illegale situatie is legaliseerbaar. Kan de verantwoordelijk wethouder dat alsjeblieft uitleggen?
[titel] P Machielsen, wethouder Oirschot
Machielsen Het zou mooi geweest zijn als we het wat anders hadden ingericht maar goed dat zijn de omstandigheden waar we mee te werken hebben.
Int. Maar waarom, u had ook kunnen zeggen nee meneer Klaassen zo lang je vergunningen nog niet op orde zijn ga je nog niet bouwen. Kijk als ik, als ik in uw gemeente woon en ik wil een dakkapel hebben en ik heb nog geen vergunning, ik mag nog geen dakkapel bouwen. Dan moet ie eraf.
Machielsen Het is, het verdient niet de schoonheidsprijs, dat ben ik onmiddellijk met u eens. Eh maar het betekent wel dat wij hebben gekeken als college want wij hebben dat natuurlijk goed bekeken en besproken, dat we hebben gekeken naar de situatie kan dit gelegaliseerd worden. Het antwoord is ja, dat kan. Eh..
Int. legaliseren betekent van uiteindelijk komen die vergunningen vast wel goed.
Machielsen precies. Ja
Int. maar toch je zou dan kunnen zeggen nee regels zijn regels, en die moeten, de wet is voor iedereen gelijk
Machielsen ja
Int. en nu wekt het college toch een beetje de indruk dat de burgers wel heel nauwgezet zeg maar volgens de regels van de wet zullen worden gecontinueerd maar dat een boer dat het dan net weer effe anders ligt, dus hij mag wel al gaan bouwen zonder dat de vergunningen in orde zijn. Dat, dat wekt wel een beetje wrevel.
Machielsen Ik kan, ik kan me dat heel goed voorstellen inderdaad, dat dat wervel opwekt, ik zei ook al het verdient niet de schoonheidsprijs. Ik had het ook graag in een andere volgorde gezien.
Voiceover Het gemeentebestuur van Oirschot kiest wel vaker partij voor de boeren, merken oplettende dorpsbewoners. We spreken met Henk van DWjk, een gepensioneerde schooldirecteur. Kort geleden stuitte hij op een 3 jaar oud onderzoek naar stankoverlast in Oirschot.
vWijk Ja dat 3 jaar geleden werd vastgesteld dat onze leefomgeving zeer slecht is, toen is vervolgens nog een nieuw varkensbedrijf erbij gekomen, dat is t bedrijf van Van Aken wat daar dus nooit had mogen komen. Het bedrijf van Van Kerkhof is verder uitgebreid en er liggen nu 7 plannen om nog meer bedrijven in de directe omgeving uit te breiden terwijl men 3 jaar geleden al wist dat het leefklimaat zeer slecht is.
Voiceover Volgens van Wijk weet de wethouder al zeker 3 jaar dat de situatie in hun buurt de spuigaten uit loopt want het rapport uit 2007 is in opdracht van de gemeente gemaakt. Een rapport waar van Wijk en z'n buren nooit actief over zijn geïnformeerd. En ook de meest recente gegevens krijgen ze pas na lang aandringen onder ogen.
Machielsen Ik weet niet of dat in de krant gestaan heeft
Int. Ik heb t nergens gelezen
Machielsen ik weet ook niet of dat, dat bewoners per brief allemaal zijn bericht van attentie, dit ligt er nu.
Int. Dat zijn, zijn ze niet.
Machielsen want..
vWijk op dit kaartje ziet u dat die donkerblauwe kleur dat geeft aan dat de kwaliteit zeer slecht is.
Int. En waar woont u?
vWijk Wij wonen eh in dit gebied rondom deze varkensbedrijven. Voor het dorp een paar honderd meter verder maar ook waar de bebouwing nog wat meer geconcentreerd is, geldt een norm van 2. nou hier is een norm van 40 gemeten. Dat wil dus zeggen dat de kwaliteit van leven hier 20 keer zo slecht is als in het dorp is toegestaan.
Voiceover Waarom grijpt de gemeente niet in? En waarom mogen boeren uitbreiden in een gebied waar de stank nu al niet te harden is en ver boven de afgesproken norm zit?
Int. Jullie dachten dan van nou t gaat vanzelf wel minder stinken op een gegeven moment?
[titel] P. Machielsen, wethouder Oirschot
Machielsen De essentie van het verhaal is bij overbelaste situaties als je wilt uitbreiden dat je als boer uiteindelijk ook zorgt dat er een stank reductie plaatsvindt he, dus eh.. in theorie zou je bijna zeggen is het in de loop van een aantal ontwikkelingsgeneraties van een bedrijf zo dat het uiteindelijk keurig op de norm uit komt.
Int. Ja maar dat gaat niet vanzelf.
Machielsen Helemaal mee eens. Nou dat betekent dat boeren dus zullen moeten investeren. Dat doen een aantal boeren in dat gebied ook, dat klinkt wat, wat eh wat haaks nu maar dat is wel de situatie waardoor er dus minder stank komt.
Voiceover Minder stank op de Heiakkerweg. Daar merkt meneer van Wijk helemaal niks van. Hoe langer hij zich verdiept in deze precaire kwestie, hoe meer hij gaat twijfelen aan de objectiviteit van het gemeentelijk apparaat. Want er gebeuren vreemde dingen op het gemeentehuis. Ontdekt het actie comité in Oirschot.
vWijk We weten zeker dat een paar jaar geleden en dat heeft tot vorig jaar geduurd, er in ieder geval 1 ambtenaar is geweest die en een eh adviesbureau had en heeft voor agrariërs en tegelijkertijd ambtenaar is geweest op de afdeling milieu van de gemeente.
Int. En wie was dat?
vWijk Dat was mevrouw Spapens
Int. En zij had een adviesbureau voor boeren en ze was tegelijkertijd ambtenaar.
vWijk ja
Int. En zij toetste die vergunningen van die boeren.
vWijk ja.
Int. Vindt u dat een ambtenaar die werkt voor de gemeente Oirschot tegelijkertijd ook adviseur mag zijn van boeren?
Machielsen Eh een ambtenaar die in de gemeente actief is zelf die hier gewoon werkt?
Int. ja?
Machielsen Nou dat is duidelijk he, nee.
Int. dat mag net.
Machielsen nee.
Int. Mevrouw Spapens is ambtenaar geweest voor uw gemeente. Dat klopt he.
Machielsen [knikt ja]
Int. En mevrouw Spanens heeft ook een adviesbureau en dat heeft ze, ook al, toen ze nog ambtenaar was. Of niet?
Machielsen Eh voor zover dat nogmaals relevant is voor deze discussie, wat ik u wil duidelijk maken is het volgende. De gemeente Oirschot tolereert niet dat er dubbele petten worden gehanteerd.
Int. Had mevrouw Spapens een dubbele pet op?
Machielsen Ik herhaal nog een keer de gemeente Oirschot tolereert niet dat er dubbele petten op zijn .De vraag die je dan moet stellen is hoe werkt het systeem, nou het college neemt de besluiten. En daarachter zitten..
Int. Ik hoef geen, ik hoef met alle respect meneer de wethouder ik hoef geen college over hoe het openbaar bestuur werkt want dat weet ik ook. Ik wil gewoon van u graag weten of mevrouw Spanens een dubbele pet op heeft gehad.
Machielseln Nou ik heb daar geen aanwijzingen voor, dus geen concrete aanwijzingen dat dat zo is, is geweest.
Voiceover Maar zijn voorganger, oud wethouder Ted van de Loo, vertelt een heel ander verhaal.
[titel] T van de Loo, oud-wethouder Oirschot
vdLoo het viel mij op dat er een aantal zaken die wij intern besproken hadden, dat die voordat ik thuis was om het zo maar eens te zeggen al op straat lagen en dat was vaak toch wel gevoelige informatie. Informatie over vergunning verlening of over het vergroten van bouwblokken of zo iets dergelijks of een nieuwbouwblok. En ja daar kon ik eigenlijk m'n eigen niet zo goed in vinden.
Voiceover Van de Loo is er van overtuigd dat mevrouw Spapens het lek is op het gemeentehuis van Oirschot.
vdLoo Ze zat bij mij in de projectgroep voor de ontwikkeling van de landbouw ontwikkelingsgebieden.
Int. Dus zij dacht met u mee over hoe dat buitengebied eruit moest komen te zien, waar de nieuwe bedrijven mochten komen en waar niet.
vdLoo ja. ja
Int. Een belangrijke positie
vdLoo Dat was een vrij belangrijke positie en zeker gelet op de, op de belangen die daarbij behartigd moesten worden.
Voiceover Mevrouw Spapens is tot april 2009 gemeente ambtenaar. Tegelijkertijd heeft ze een bureau dat boeren helpt met vergunningen. Zelf is ze zich van geen kwaad bewust.
Int. Wij hebben begrepen dat er op een gegeven moment vertrouwelijke informatie op straat kwam te liggen, bij de boer kwam te liggen. Heeft u daar..
[titel] I Spapens, oud ambtenaar en adviseur boeren
Spapens Maar waar doelt u dan op want he is mij even onduidelijk waar dat u nou op doelt.
Int. Nou de wethouder vertelde ons dat vertrouwelijke informatie die werd besproken door hem en zijn ambtenaar en daar hoorde u bij, dat die informatie op straat kwam te liggen bij boeren.
Spapens ja. daar is in ieder geval bij, bij mijn weten niet eh ja niet naar gehandeld ik en ik begrijp eerlijk gezegd nog steeds niet uw vraag.
Int. U snapt niet wat ik bedoel.
Spapens nee.
Int. Nou er werd gezegd van er werd gelekt op het gemeentehuis
Spapens ja in ieder geval niet door mij.
Int. Nou er werd wel door de wethouder ernstig aan getwijfeld. De wethouder had het idee dat u misschien wel het lek was
Spapens nou dar kan ik eh bij eer en geweten zeggen dat ik dat niet heb gedaan.
Voiceover Voormalig wethouder van de Loo meldt de kwestie bij de burgemeester en de gemeente secretaris. Met mevrouw Spapens worden harde afspraken gemaakt. Ze mag geen advieswerk doen voor boeren uit haar eigen gemeente. Zelf blijft ze ontkennen dat ze is aangesproken op haar dubbele pet.
Int. Maar dit verhaal staat lijnrecht tegenover het verhaal van de oud wethouder, die zegt, dat hij eh..
Spapens Dan zijn dat zijn, zijn insinuaties
Int. hij maakte zich zorgen over u,
Spapens ..dan zijn dat zijn insinuaties
Int. en over uw dubbele pet
Spapens ja. dan zijn dat zijn insinuaties.
Int. Hij zegt ook tegen ons dat hij op een gegeven moment niet meer met u wenste te praten over die gevoelige onderwerpen omdat hij bang was dat het dan weer bij de boeren terecht zou komen.
Spapens Ja dat dan zijn dat zijn insinuaties.
Int. Maar hoe komt de oud wethouder daarbij
Spapens ja ik kan eh we kunnen daar heel lang over doorpraten maar dan zijn dat zijn insinuaties.
Voiceover Insinuaties of niet. Feit blijft dat dit soort affaires zorgt voor groter verdeeldheid en argwaan op het Brabantse platteland. Staatssecretaris Bleker zegt de zorgen serieus te nemen en wil een maatschappelijke discussie over de megastallen. Veel burgers twijfelen over het nut daarvan. Want, zo denken ze, die boeren krijgen toch wel hun zin.
35.23 Int. Er wordt met 2 maten gemeten.
Meesters Dat lijken 2 maten. Wat hier allemaal gebeurd is. Kijk anders was dit nooit gebeurd.
[titel] H. Meesters, bewoner Oirschot
Meesters Als ze die ene maat aan hadden gehouden was het goed geweest en dan praten we net over van ja maar jullie zijn hier komen wonen en, dat was vroeger niet, jaren geleden toen wij hier kwamen wonen waren er kleine stallen.
Vr Eentje
Meesters eentje. En dat was het. En dan hadden we wel wat stankoverlast, maar dat nam je dan. ja? Vooruit. Maar het wordt steeds erger. En we weten het, het is niet meer te houden. En daarom, onze maat is vol.
[aftiteling]
