Zembla woensdag om 21:15 uur op NPO 2

  • Experimenteren met patiĆ«nten

    Dossier: Gezondheid

  • experimenteren-met-pati%c3%a3%c2%abnten

    Vincent (47) lijdt aan ernstige psychoses. Hij hoort stemmen in zijn hoofd en ziet dingen die er niet zijn. Vincent is daarom opgenomen in de GGZ kliniek in Heiloo, waar hij al ruim twintig jaar wordt behandeld. In augustus 2013 besluit de kliniek om patiënten zoals Vincent mee te laten doen aan een medisch-wetenschappelijk experiment met een nieuwe medicijncombinatie.

     



    Om te voldoen aan de ethische regels voor medicijnonderzoek moeten proefpersonen zoals Vincent kunnen begrijpen wat het experiment inhoudt en de consequenties daarvan overzien. Bovendien moeten ze er zelf toestemming voor geven. En dat doet Vincent. Maar een jaar later meldt een medewerkster van de kliniek zich bij de ouders van Vincent. Zij vindt dat de instelling ernstige fouten heeft gemaakt tijdens het experiment. Volgens haar is Vincent helemaal niet in staat om te overzien wat de gevolgen van het onderzoek kunnen zijn. Hij zou niet wilsbekwaam zijn. De ouders, die helemaal niets van het experiment blijken te weten, slaan onmiddellijk alarm bij de Heiloose instelling. En ze blijken niet de enige familie met grote zorgen over het medisch-wetenschappelijk experiment.

    Zembla onderzoekt de melding van verontruste families en stuit op een klokkenluider met een spreekverbod.

    Onderzoeksprotocol

    onderzoeksprotocol
    In het oorspronkelijke onderzoeksprotocol staat dat de proefpersonen wilsbekwaam moeten zijn en niet-ambulant, dus zelfstandig buiten de kliniek moeten wonen. Ze moeten in staat zijn zijn zelf ‘informed consent’ te geven aan hun deelname aan het onderzoek.
     

    Informatiebrief proefpersonen

    Informatiebrief proefpersonen
    Informatiebrief voor proefpersonen voor het vervolgonderzoek waarin patiënten wordt gezegd eerst na te denken over deelname en daarover te overleggen met hun achterban.
     
    Brief klokkenluider
    Brief klokkenluider

    Brief klokkenluider aan de Raad van Bestuur van GGZ NHN waarin de misstanden worden aangekaart.

    Intern onderzoek
    Intern onderzoek
    Intern onderzoek van GGZ NHN naar de kwestie. Geconcludeerd wordt: “Dit onderzoek deugt, geen twijfel aan inclusie.

    Opdracht extern onderzoek

    opdracht extern onderzoek
    Opdracht extern onderzoek waarin duidelijk wordt dat de METC heeft afgesproken met de kliniek en psychiater Veerman dat het onderzoeksprotocol achteraf mag worden aangepast. 

    Brief psychiater Veerman

    Brief Veerman

    Brief psychiater Veerman aan de METC waarin zij vraagt om achteraf het onderzoeksprotocol aan te mogen passen. Er zijn naast ambulante patiënten ook niet-ambulante patiënten als proefpersoon  gebruikt. Veerman schrijft dat er 8 opgenomen patiënten zijn gebruikt, maar ook de 14 patiënten die volgens haar in beschermde woonvormen in de wijk verblijven, zijn opgenomen in de kliniek en dus niet ambulant.

    Rapport extern onderzoek

     

    Rapport deel 1
    Extern onderzoek uitgevoerd door twee hoogleraren Psychiatrie die door GGZ NHN zijn verzocht een rapport te schrijven. Ondanks de melding van de klokkenluider die wijst op 22 onterecht geïncludeerde proefpersonen en twijfels heeft bij de wilsbekwaamheid van meerdere patiënten, richten de externe onderzoekers zich louter op één patiënt: “Vincent”.

    Ze concluderen na een gesprek met “Vincent” dat er “onvoldoende bewijs is dat (…) in 2013 wilsonbekwaam was”. Maar ze schrijven ook: “In ons gesprek vonden wij met name het abstracte denkvermogen dermate zwak dat wij (…) niet zonder de nodige twi jfel wilsbekwaam zouden hebben beoordeeld voor deelname aan een onderzoek.”

    Rapport deel 2
    Verpleegkundigen en familieleden plaatsten kanttekeningen bij elementen uit het rapport, onder meer bij de bewering dat “Vincent” zelf een correcte lijst heeft gemaakt met de namen en doseringen van medicijnen die hij gebruikte.

    Ook verklaren meerdere verpleegkundigen tegenover ZEMBLA dat “Vincent” en andere proefpersonen weliswaar zelf hun behandelplan ondertekenen en ten aanzien daarvan dus als wilsbekwaam gelden, maar dat de praktijk in Heiloo is om patiënten die niet protesteren tegen hun behandeling als wilsbekwaam te bestempelen en ze het het behandelplan te laten goedkeuren. 

    Stappenplan

    Stappenplan KNMG
    Stappenplan van artsenorganisatie KNMG om wilsbekwaamheid te bepalen, geschreven onder leiding van oud-hoogleraar Frans van Wijmen. Verpleegkundigen en familieleden moeten geraadpleegd worden. (zie pag. 117)